Środa, 20 sierpnia 2014 r., imieniny: Bernarda i Sobiesława
INFORMACJA O CIASTECZKACH
Strona http://kartuzy.info używa ciasteczek (cookies).
Korzystając ze strony wyrażasz zgodę na używanie ciasteczek zgodnie z ustawieniami swojej przeglądarki.
REKLAMA
Kartuzy.info
  Strona główna | Wiadomości | Video | Co? Gdzie? Kiedy? | Ogłoszenia | Katalog firm | Mapa | Forum | REKLAMA

Gmina Stężyca

 

Położenie, Powierzchnia, Ludność


Gmina Stężyca o pow. 16 030 ha jest położona w środkowej części województwa pomorskiego, w powiecie kartuskim. Odległość do najbliższego miasta Kościerzyny wynosi 10 km, a do Trójmiasta 50 - 70 km. geograficznie gmina Stężyca położona jest w centralnej części Pojezierza Kaszubskiego. Obejmuje najbardziej zróżnicowaną pod względem rzeźby, część obszaru Niżu Polskiego z pasmem wzgórz Szymbarskich i najwyższym szczytem: Wieżyca (329 m npm). Stężyca zajmuje południowo - zachodnią część Zespołu Jezior Raduńskich - jednego z najpiękniejszych krajobrazowo terenów rekreacyjnych Pojezierza Kaszubskiego. Zespół jezior raduńskich wchodzi w całości w obszar Kaszubskiego Parku Krajobrazowego. Gminę zamieszkuje 8.539 osób. Zajmuje powierzchnię 16 032 ha granicząca z gminami: Sulęczyno, Sierakowice, Chmielno, Kartuzy, Somonino i Kościerzyna. Południowa granica gminy jest jednocześnie, według nowego podziału administracyjnego kraju, granicą między powiatem kartuskim i kościerskim. Gmina podzielona jest na 17 obrębów wiejskich: Stężyca, Borucino, Czaple, Gapowo, Gołubie, Kamienica Szlachecka, Klukowa Huta, Łączyno, Łosienice,

Niesiołowice, Nowa Wieś Kartuska, Potuły, Pierszczewo, Sikorzyno, Szymbark, Zgorzałe i Żuromino. Ośrodkiem administracyjnym gminy jest Stężyca.

Warto wspomnieć, iż Gmina Stężyca położona jest na terenach o wybitnych walorach krajobrazowych. Jest to gmina o charakterze rolniczym, z silnie rozwiniętą funkcją turystyczną oraz usługową. Na jej terenie występuje szereg zabytków archeologicznych, w tym cmentarzysko z epoki żelaza w Klukowej Hucie, cmentarzysko kurhanowe z epoki brązu w Niesiołowicach i grobów skrzynkowych w Borucinie oraz grodziska wczesnośredniowieczne w Kamienicy Szlacheckiej i Starych Czaplach.

Blisko połowa terenu gminy objęta jest ochroną przyrody Kaszubskiego Parku Krajobrazowego, a pozostała część leży w jego otulinie. Na terenie gminy znajdują się dwa rezerwaty przyrody - "Ostrzycki Las" oraz "Wieżyca". Pojezierze Kaszubskie stanowią ciąg moren czołowych, poprzecinane głębokimi rynnami z licznymi jeziorami.

Na

terenie gminy tereny rolne stanowią ponad 7000 ha, przy średniej wielkości gospodarstw poniżej 10 ha.

Środowisko Przyrodnicze

W gminie Stężyca dominują następujące typy środowiska przyrodniczego:
- wysoczyzna morenowa (falista, pagórkowata strefa marginalna, wały moren akumulujących) z roślinnością pól uprawnych z glebami brunatnymi wyługowanymi i glebami płowymi (pseudobielicowe), w podłożu z glinami, piaskami gliniastymi i piaskami na glinie; woda i materia dostarczane są z atmosfery; dominuje spływ wody i jej ograniczone wsiąkanie oraz tranzyt materii ku terenom niżej położonym; energia słoneczna akumulowana jest głównie w roślinach i w glebie,
- równiny sandrowe ze zbiorowiskami leśnymi z glebami bielicowymi i rdzawymi, w podłożu z piaskami i żwirami; dominuje tu, w zależności od usłonecznienia, parowanie wody z powierzchni roślin i wsiąkanie w podłoże; energia słoneczna akumulowana jest głównie w roślinach.

Mniejszą powierzchnię zajmują poniższe typy środowiska przyrodniczego,
- wysoczyzna morenowa (falista i pagórkowata strefa marginalna, wały moren spiętrzonych, wały moren akumulacyjnych) ze zbiorowiskami leśnymi, z glebami brunatnymi wyługowanymi
i glebami płowymi (pseudobielicowe), w podłożu z glinami, piaskami gliniastymi i piaskami na glinie; woda i materia dostarczane są z atmosfery; dominuje tu retencja wody i jej parowanie w zależności od usłonecznienia,
- równiny sandrowe z roślinnością pól uprawnych z glebami bielicowymi i rdzawymi, w podłożu z piaskami i żwirami; dominuje tu wsiąkanie wody w podłoże oraz występuje umiarkowany tranzyt wody i materii ku terenom niżej położonym; energia słoneczna akumulowana jest głównie w roślinach i w glebie
- dna rynien polodowcowych wykorzystywane przez wody powierzchniowe (jeziora, cieki); występują tu , również torfowiska z mokradłami, zbiorowiska łąkowe, zaroślowe i szuwarowe na otworach torfowych; dominuje tu retencja wody i

akumulacja materii, w tym zanieczyszczeń stałych, płynnych i gazowych z terenów wyżej położonych oraz występuje umiarkowany tranzyt wody i materii zgodnie ze spadkiem cieków; duża pojemność cieplna jezior sprawia, że wolno akumulują energię słoneczną i wolno ją oddają
- zagłębienie wytopiskowe, częściowo z niewielkimi jeziorami i mokradłami, częściowo z torfowiskami, ze zbiorowiskami łąkowymi, szuwarowymi i na utworach torfowych; dominuje tu retencja wody i akumulacja materii, w tym zanieczyszczeń stałych, płynnych i gazowych z terenów wyżej położonych
- stoki rynien polodowcowych częściowo zalesione; dominuje tu tranzyt wody i materii w kierunku den rynien polodowcowych

Geomorfologia

Pod względem fizyczno geograficznym gmina Stężyca leży na Pojezierzu Kaszubskim w granicach trzech mniejszych jednostek (submezoregionów): Centralnych Wysoczyzn i Wzgórz Nadjeziornych, Równiny Klukowsko Kłobuczyńskiej oraz Pagórów Sierakowickich. Ponad 60 % obszaru gminy wchodzi w skład Kaszubskiego Parku Krajobrazowego.

Starsze podłoże geologiczne, podczwartorzędowe, w postaci osadów trzeciorzędowych zalega na zmiennej głębokości 100 - 200 m. Cały więc nadkład reprezentują utwory czwartorzędowe, głównie plejstoceńskie - gliny zwałowe, żwiry, piaski oraz iły pochodzenia lodowcowego i wodnolodowcowego. Największą powierzchnię zajmują piaski sandrowe zalegające wzdłuż rynny raduńsko - ostrzyckiej. Natomiast glina zwałowa zalega płatami na wschód od Jeziora Raduńskiego Górnego i na zachód od niego oraz na zachód od Jeziora Ostrzyckiego. Utwory holoceńskie zajmują niewielkie powierzchnie w dnach rynien i w zagłębieniach bezodpływowych. Są to piaski, namuły, torfy i kreda jeziorna.

Pod względem geomorfologicznym obszar gminy został ukształtowany głównie przez procesy rzeźbotwórcze związane z ostatnim zlodowaceniem północnopolskim, a tylko częściowo w wyniku procesów, które miały miejsce po ustąpieniu lądolodu i odbywają się obecnie. Skrajne wysokości terenu mieszczą się w granicach od 160,1 m n.p.m. (poziom lustra wody Jeziora Ostrzyckiego) do 328,6 m n.p.m. ( Wzniesienie Wieżyca). Deniwelacje terenu zajętego przez gminę są więc bardzo duże i wynoszą aż 168,5 m. Są to najwyższe wartości w obrębie Pojezierzy Południowobałtyckich.

Największą powierzchnię gminy zajmują równiny sandrowe rozciągające się po obu stronach Jeziora Raduńskiego Górnego i wokół jezior Stężyckiego, Patulskiego i Lubowisko. Zalegają one na wysokości od około 200 m n.p.m. na północy do nieco ponad 160 m n.p.m. na południu. W środkowej części gminy w trzech płatach występuje morena denna falista lub pagórkowata (dwa między Jeziorem Ostrzyckim i Raduńskim Górnym i jeden w okolicach Klukowej Huty). Zalega ona na wysokości od 200 do 220 m n.p.m. Najlepiej wykształcone pagóry moreny czołowej znajdują się w paśmie Wzgórz Szymbarskich, we wschodniej części gminy, gdzie ich wysokości względne w stosunku do najwyżej zalegającej moreny dennej przekraczają 60 m. Rzucone nierównomiernie pagórki moreny czołowej spotyka się też w północno zachodniej części gminy. Zarówno na powierzchni sandrów, jak i w obrębie moren dennych i czołowych występują liczne zagłębienia po wytopionych bryłach lodu lodowcowego tak zwane wytopiska. Cechą charakterystyczną w morfologii terenu gminy są rynny polodowcowe przebiegające dwoma ciągami z północnego wschodu na południowy zachód (rynna raduńsko - stężycka i rynna ostrzycko - lubowiska) połączone trzecią rynną wzdłuż linii Ostrzyce - Czapieiski Młyn. Połączenie trzeciej z poprzednio wymienionymi miało miejsce na poziomie wysokiego sandru, a więc we wczesnej fazie odpływu wód roztopowych lądolodu. Rynny te są, prócz okolic Stężycy, głęboko wcięte (20 60 m) w stosunku do otaczającej powierzchni. W dnach rynien znajdują się wydłużonego kształtu jeziora i rozdzielające je progi.

Geologia


Rozległe płaty sandrów zbudowane z materiału żwirowo - piaszczystego, stanowią cenne zasoby kruszywa naturalnego. W gminie znajdują się cztery ich udokumentowane złoża, w tym dwa eksploatowane ("Przymuszewo, "Łęczyno") i dwa nieeksploatowane ("Gapowo - Żuromino", "Borucino"). Eksploatowane niegdyś złoże wyrobiskowe okolic Stężycy zostało umiejętnie zrekultywowane.

Stan bazy surowcowej

Na terenie Gminy udokumentowano następujące złoża kruszywa:

a) Borucino - złoże kruszywa naturalnego w kategorii C 2, o zasobach 1480 tys. ton.
Zastosowanie kopaliny głównej: budownictwo drogowe, do stabilizacji produkcji chudego betonu. Towarzyszące kopaliny to piaski. Złoże rozpoznane szczegółowo, nieeksploatowane.

b) Łączyno - złoże kruszywa naturalnego w kategorii C2, o zasobach 149,60 tys. ton., eksploatowane przez Przedsiębiorstwo Drogowo-Mostowe "Dromos" w Kartuzach w wielkości 453,5 tys. ton. Zastosowanie do produkcji mieszanek piasków, grysów i tłucznia z przeznaczeniem do wykorzystywania drogowego. Złoże znajduje się na terenie Kaszubskiego Parku Krajobrazowego.

c) Gapowo-Żuromino - złoże kruszywa naturalnego w kategorii C2, o zasobach 11563 tys. ton, rozpoznane wstępnie, nieeksploatowane. Zastosowanie: do produkcji żwirów i piasków płukanych oraz mieszanek żwirowo - piaskowych i piaskowo - żwirowych do betonu i zapraw budowlanych. Złoże znajduje się na terenie Kaszubskiego Parku Krajobrazowego, część złoża porasta las.

d) Przymuszewo - Złoże jest eksploatowane przez "Eksploatację i Produkcję Kruszywa Sp. z 0.0." w Delowie. Zastosowanie do produkcji żwirów jedno- i wielofrakcyjnych, mieszanek grubych i drobnych oraz pospółek. Złoże znajduje się na terenie otuliny Kaszubskiego Parku Krajobrazowego i częściowo na terenie Parku.

e) Łączyno - kruszywo naturalne piaskowo-żwirowe o średnim punkcie piaskowym 68,2 % o wielkości zalegania 197,02 tys. ton (bilans na 01.06.2000r.). Wykorzystywane kopaliny głównej w budownictwie drogowym.

f) Borucino - złoża kruszywa naturalnego o średnim punkcie piaskowym 66,0%, o wielkości zalegania 650 tys. ton (bilans na 01.06-2000r.), tj. 4,1 ha. Wykorzystywane kopaliny głównej w budownictwie drogowym.

g) Kamienica Szlachecka - złoża kruszywa naturalnego, obejmującego działkę 50/1, o wielkości zalegania: 110,4 tys. ton zasobów bilansowych kruszywa naturalnego w kat.C1.

Gleby

Gleby gminy Stężyca wytworzone zostały na piaskach i żwirach wodnolodowcowej akumulacji i na glinach zwałowych. Największe powierzchnie zajmują gleby bielicowe i rdzawe o niskiej zawartości próchnicy, silnie zakwaszone. Są one łatwo przepuszczalne i przez to wysuszone. Na płatach moreny dennej powstały gleby brunatne, bogate w glino krzemy i zawierające znaczne ilości węglanu wapnia. Obszary moren czołowych we Wzgórzach Szymbarskich charakteryzują się dużą zmiennością gleb bielicowych i pseudobrunatnych i ze względu na duże deniwelacje terenu całkowicie porośnięte lasami. Najmniejsze powierzchnie w gminie zajmują gleby torfowe i mułowo - torfowe wytworzone w obniżeniach terenu, najczęściej bezodpływowych.

Pod względem rolniczego użytkowania w gminie Stężyca przeważają gleby słabe i bardzo słabe V-VI klasy bonitacyjnej. Są one zaliczane do żytniego słabego i żytniego bardzo słabego kompleksu przydatności rolniczej. Występowanie gleb lepszej jakości wiąże się jedynie z zaleganiem płatów moreny dennej, gdzie skałą macierzystą jest glina zwałowa. Zalicza się je do kompleksu żytniego dobrego i bardzo dobrego. Większość słabych gleb gminy nadaje się wyłącznie pod zalesienie.

Klimat

Klimat gminy Stężyca jest charakterystyczny dla szczytowej części Krainy Pojezierza Pomorskiego. Brak stacji klimatycznej na tym obszarze uniemożliwia szczegółową analizę w sensie mezoklimatycznym. Trzeba oprzeć się na danych ze stacji Kartuzy. Ogólnie można jednak stwierdzić, że wspomniana wyżej kraina klimatyczna jest stosunkowo chłodna i obfitująca w opady atmosferyczne. Średnia roczna temperatura powietrza wynosi 6,50C. Najcieplejszym miesiącem jest lipiec (16,5OC), a najchłodniejszym - styczeń ze średnią temperaturą - 3,4°C. Średnio w roku notuje się 133 dni z przymrozkiem (wrzesień - maj). Wiatry wieją najczęściej z kierunku południowo - zachodniego i południowo - wschodniego. Duża jest liczba dni pochmurnych, z mgłą i pokrywą śnieżną, a roczna suma opadów atmosferycznych wynosi 630 mm z maksimum w lipcu (98 mm).

Duże zróżnicowanie stosunków wysokościowych, znaczna zmienność podłoża i sposobu użytkowania terenu powoduje, że można w granicach gminy wyróżnić następujące rodzaje klimatu lokalnego: klimat obniżeń zajętych przez jeziora, klimat obniżeń podmokłych, klimat piaszczystych obszarów sandrowych, klimat wysoczyzn morenowych i klimat wzgórz morenowych. W tym ostatnim wypadku dodatkowym elementem różnicującym jest pokrycie terenu szatą roślinną.

Wody Powierzchniowe


Wody powierzchniowe gminy Stężyca są obfite. W ich skład wchodzą cieki, jeziora i mokradła. Sieć rzeczna wykształciła się tu na obszarze wododziałowym. Stąd centralna i południowa część gminy należy do dorzecza Raduni, część południowo - wschodnia do dorzecza Wierzycy, część północno - zachodnia do dorzecza Słupi, a część południowo - zachodnia do dorzecza Wdy. Największy obszar odwadnia Radunia, której źródła znajdują się na południowej granicy gminy, na południe od Jeziora Stężyckiego. Jej bieg i bieg dopływów jest ściśle uzależniony od polodowcowej rzeźby terenu, od polodowcowych rynien i znajdujących się w nich jeziorach. Przepływają one przez nie w sposób inwersyjny, to znaczy odwrotnie w stosunku do kierunku odpływu dawnych wód fluwioglacjalnych, które płynęły przecież na południe, a nie na północ. Radunia na terenie gminy, to zaledwie trzy krótkie odcinki cieku: górny źródliskowy i dwa między jeziorne pomiędzy Jeziorem Stężyckim a Raduńskim Górnym i między Raduńskim Górnym i Dolnym. Podobny bieg mają jej dopływy. Pozostałe cieki, jak Sucha i Czysta Woda reprezentują jedynie krótkie górne odcinki we wspomnianych dorzeczach Słupi i Wdy. Cały

północno - zachodni obszar gminy jest bezodpływowy z licznymi bezodpływowymi zagłębieniami, często wypełnionymi wodą.

Drugim najważniejszym elementem hydrograficznym gminy są jeziora. Są to w większości jeziora rynnowe, a ich geneza jest złożona, bo w ich formowaniu się znaczny udział miały również bryły martwego lodu lodowcowego. Do jezior rynnowych należą: Stężyckie, Raduńskie Górne i Dolne (na granicy gminy), Lubowisko, Patulskie, Dąbrowskie, Ostrzyckie, Bukrzyno Duże i Małe oraz Zamkowisko Duża i Małe. W rynnie znajdują się również małe jeziora Glinno i Szewinko w zlewni Borucinki. Największe (poza Raduńskim Dolnym) jest Raduńskie Górne (387,2 ha). Jezioro to jest też najgłębsze (43 m). Pozostałe jeziora zajmują typowe niecki wytopiskowe na sandrze, jak np. Żuromińskie, Boruckie, Kniewo, Kamionko i Sołeckie. Największa liczba małych oczek wodnych znajduje się w północno - zachodniej części gminy.

Mokradła występują w dolinie Czystej Wody i niewielkich rozmiarów w obniżeniach wytopiskowych, rzadziej w dnach rynien na przykład wokół zarastającego jeziora Glinno.

Wody Podziemne

Złożona budowa geologiczna osadów plejstoceńskich i zróżnicowana rzeźba terenu, przyczyniły się do tego, że występowanie wód podziemnych w gminie Stężyca jest również zróżnicowane. Najczęściej znajduje się tu jeden do trzech poziomów, w obrębie których występuje kilka warstw wodonośnych. Ogólnie rzecz biorąc można na obszarze gminy wyróżnić wody wysoczyznowe i wody dolinne. W grupie pierwszej obok wód w nielicznych osadach plejstoceńskich, najwyższy poziom reprezentują wody wspierające się na pierwszym pokładzie gliny zwałowej. Jest on jednak. nieciągły stąd zróżnicowanie warstwy suchej waha się w granicach od 1 do 15 m. W rynnach, dnach nielicznych odcinków dolin rzecznych i lokalnych obniżeniach, pierwszy poziom wody podziemnej podchodzi blisko powierzchni terenu. Jego zwierciadło jest swobodne i wykazuje wahania roczne wielkości zaledwie kilkudziesięciu centymetrów. Miąższość warstwy suchej nie przekracza tu 2 m.
Zaopatrzenie w wodę odbywa się z głębszych plejstoceńskich poziomów wodonośnych, na których oparte są wodociągi wiejskie, grupowe lub zakładowe oraz ujęcia indywidualne. Najgłębszy otwór do ujęcia wody znajduje się w Klukowej Hucie i wynosi 148 m p.p.t. Otwór ten położony na wysokości 220,7 m n.p.m. zaopatruje wodociąg wiejski. Najpłytszy jest otwór (14,0 m) na Stacji Limnologicznej UG w Borucinie (188,5 m n.p.m.). Ujęcia wodne gminy, których jest w sumie 33 opierają się na otworach przeciętnej głębokości od 50 do 100 m w 17 miejscowościach. Czerpie z nich wodę 11 ośrodków wypoczynkowych. Wszystkie mają pozwolenia wodno - prawne. Z indywidualnych ujęć korzysta ludność Borucina, Łączyna, Łosienic, Sikorzyna i Zgorzałego.

Lasy

Lasy zajmują 4 tys. 821 ha powierzchni gminy, co stanowi niecałe 30%. ogólnej powierzchni gminy (11227ha). Większość terenów leśnych jest w Administracji Lasów Państwowych (Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych w Gdańsku) i należy do Nadleśnictwa Kartuzy, Zwarte ich powierzchnie rozciągają się w centralnej części analizowanego obszaru i na jego południowo - wschodnich peryferiach. Większe płaty znajdują się ponadto na skrajnym południu, natomiast w pozostałych częściach gminy są nierównomiernie rozrzucone w niedużej wielkości płatach.

- las łęgowy - większy jego płat znajduje się w okolicy wybudowań Kłobuczyna, w pobliżu południowo - wschodniej granicy gminy. Reprezentuje go mocno osuszony drzewostan olszowy z domieszką jesionu.

- żyzne lasy bukowe i dębowo - bukowe (poza Kaszubskim Parkiem Krajobrazowym) zajmują również niewielką powierzchnię w dolnych częściach zboczy dolinnych i są silnie przekształcone nasadzeniami sosny.

- ubogie buczyny i lasy bukowo - dębowe - porastają większą powierzchnię, związane ze strefą moren czołowych. Ich rozmieszczenie jest jednak nierównomierne, choć większość skupia się w południowo wschodniej części gminy. Na uwagę zasługują zboczowe postacie tego zbiorowiska.

- olsy i zarośla wierzbowe - niewielkie ich płaty rozrzucone są na całym obszarze gminy poza Kaszubskim Parkiem Krajobrazowym. Większe powierzchnie zajmują jedynie na dnie doliny Czystej Wody, gdzie charakteryzują się młodym drzewostanem, głównie olszy czarnej. Zarośla wierzbowe obserwuje się też na powierzchniach zniszczonych torfowisk.

- bory i brzeziny bagienne - koncentrują się przede wszystkim we wschodniej części gminy, ale występują też na północy, zlokalizowane w bezodpływowych zagłębieniach terenu. Drzewostan buduje sosna i brzoza omszona. Znaczny jest też udział świerka. Powierzchnie eksploatowanych torfowisk porasta brzoza, rzadziej natomiast sosna.

- bory sosnowe - zajmują obszary sandrów, głównie w południowej części gminy. Stosunkowo dużą powierzchnię zajmują też nasadzenia sosny, rzadziej świerka, modrzewia i brzozy na gruntach porolnych.

- szuwary - nieduże powierzchnie mieszczące się nad jeziorami i ciekami. Większe z nich znajdują się nad jeziorem Glinno oraz w dolinie Borucinki i Czystej Wody. Najczęstszym jest szuwar trzcinowy.

- zbiorowiska łąkowe i pastwiskowe - zajmują stosunkowo dużą powierzchnię gminy, położone poza Kaszubskim Parkiem Krajobrazowym, rozprzestrzeniające się w dolinach i w sąsiedztwie jezior.

- torfowiska - niezniszczone należą do rzadkości, zarówno w Parku, jak j poza nim. Pewien stopień naturalności reprezentuje pło mszarne jako stadium regeneracyjne zbiorowisk torfowiskowych w dołach po eksploatacji torfu. Dość często spotyka się wyeksploatowane powierzchnie torfowisk, znajdujące się w różnych stadiach regeneracji bądź zaniku.

- pozostałe zbiorowiska roślinne zajmują niewielkie powierzchnie.

Obszary Chronione

Teren gminy Stężyca, z wyjątkiem części zachodniej należącej do systemu rzeki Wierzycy, znajduje się w zewnętrznym terenie ochrony pośredniej ujęcia wody powierzchniowej "Straszyn". Decyzja Urzędu Wojewódzkiego w Gdańsku z dnia 6 sierpnia 1993 r. o ustanowieniu strefy ochronnej zawiera wypunktowane nakazy i zakazy, które wprowadzają ograniczenia i obowiązki zarówno dla użytkownika ujęcia wody, jak i użytkowników terenów objętych strefą ochronną. W zewnętrznym terenie ochrony pośredniej zabrania się wykonywania robót i czynności powodujących zmniejszenie przydatności ujmowanej wody lub wydajności ujęcia. Szczegółowe zasady gospodarowania w strefie tej określone są w ww. decyzji.

- Do lasów glebochronnych spełniających głównie funkcję ochrony przed procesami erozyjnymi zaliczono drzewostany rosnące na stromych zboczach, głównie w strefie krawędziowej wysoczyzny morenowej. Największe powierzchnie lasów glebochronnych w gminie Stężyca znajdują się w kompleksie położonym na wschód od jeziora Ostrzyckiego.

- Lasy wodochronne utworzone w celu ochrony siedlisk wilgotnych i zachowania ich zdolności retencyjnych występują w dolinie Raduni i jej dopływów. Liczne mniejsze powierzchnie lasów wodochronnych znajdują się we wschodniej i środkowej części gminy.

Lasy ochronne stanowiące drzewostany nasienne występują w jednym pododdziale w Nadleśnictwie Kartuzy.

Na obszarze gminy licznie występują śródleśne nieużytki. Według Zarządzenia nr 11 A Dyrektora Generalnego Lasów Państwowych z 1999 r. śródleśne nieużytki w postaci np. bagien, trzęsawisk, mszarów, torfowisk i in., wraz z ich florą i fauną w celu ochrony pełnej różnorodności biologicznej powinny być zachowane w stanie nienaruszonym.
Szczegółowe informacje dotyczące m. in. charakterystyki nadleśnictw, opisu siedlisk i zbiorowisk roślinnych, walorów przyrodniczo - leśnych, form ochrony przyrody, zagrożeń środowiskowych, planu działań z zakresu ochrony przyrody i in. zawierają Plan Urządzania Lasu Nadleśnictwa Kartuzy oraz Program Ochrony Przyrody Nadleśnictwa Kartuzy.

- Obszary i obiekty chronione na podstawie przepisów szczególnych
Obszary prawnie chronione zajmują w gminie powierzchnię 7793,4ha, co stanowi 48,7% powierzchni gminy.

Na terenie gminy znajdują się:

a) rezerwat przyrody "Ostrzycki Las"
b) rezerwat przyrody "Szczyt Wieżyca"
c) pomniki przyrody ożywionej i nieożywionej,
d) Kaszubski Park Krajobrazowy wraz z otuliną na terenie gminy Stężyca zajmuje powierzchnię około 7291 ha oraz obejmuje zachodnią część gminy, najbardziej zróżnicowaną morfologicznie, gdzie obok pagórków i wzgórz morenowych występują głęboko wcięte w powierzchnię morenową rynny subglacjalne (Rynna Ostrzycko - Goręczyńska, Wieżycka i Rątowska).
e) Gowidliński Obszar Chronionego Krajobrazu na terenie gminy zajmujące łącznie powierzchnię około 325ha. Obszar obejmuje rynny jezior Gowidlińskiego, Mausz i Węgorzyno oraz ich wysoczyznowe otoczenie. Oprócz jezior w obrębie Obszaru występuje znaczna liczba innych zbiorników wodnych, wyjątkowo urozmaicona rzeźba terenu i znaczna lesistość.
f) Zespół. Przyrodniczo - Krajobrazowy Dolina Łeby w KPK
9) Zespół Przyrodniczo - Krajobrazowy Rynna Raduńska
h) Zespół Przyrodniczo - Krajobrazowy Rynna Dąbrowsko - Ostrzycka

Na terenie gminy Stężyca znajdują się stanowiska ptaków chronionych, wokół których zostały wyznaczone strefy ochrony. Ze względu na bezpieczeństwo chronionego obiektu nie podaje się szczegółowej lokalizacji stanowisk.

Obszary i obiekty wskazane do objęcia ochroną w "Planie Ochrony Kaszubskiego Parku Krajobrazowego"

Są to:
- torfowisko koło Czapieskiego Młyna o rezerwat torfowiskowy o powierzchni 19ha,
- Jeziora Bukrzyno Małe - rezerwat krajobrazowy o powierzchni 55ha (częściowo w gminie Chmielno),
- torfowisko kotłowe koło Żuromina - rezerwat torfowiskowy o powierzchni około 8 ha, wskazana ścisła ochrona i utworzenie otuliny,
- łąki nad Jeziorem Potulskim - rezerwat florystyczny o powierzchni około 17ha, wymagane utworzenie otuliny,
- torfowisko koło Gołubia- rezerwat torfowiskowy o powierzchni około 11 ha, wymagane utworzenie otuliny obejmującej zlewnie bezpośrednia torfowiska.

W "Planie Ochrony Kaszubskiego Parku Krajobrazowego" proponuje się uznanie za użytki ekologiczne ze względu na ochronę fauny (lęgowiska ptaków wodnych i błotnych) następujących obszarów położonych na terenie gminy Stężyca:


• wyspa północna na Jeziorze Raduńskim Górnym,
• wyspa południowa na Jeziorze Raduńskim Górnym,
• ujście Borucinki do Jeziora Raduńskiego,
• uroczysko Żuromino,
• torfowisko na południowy - zachód od Jeziora Bukrzyno Małe,
• torfowisko na południowy - zachód od Starych Czapli,
• przesmyk pomiędzy jeziorami Potulskim i Ostrzyckim,
• torfowisko na północ od Gołubia,
• torfowisko nad Jeziorem Dąbrowskim,
• przesmyk pomiędzy jeziorami Lubowisko i Dąbrowskim,
• torfowisko nad Jeziorem Lubowisko,
• brzegi Jeziora Stężyckiego,
• torfowisko na północ od Delowa,
• torfowisko na południowy - wschód od Delowa,
• torfowisko na południe od Zrębowa,

Do obiektów cennych przyrodniczo zaliczono:

• Jezioro Glinno
• Grodzisko
• Zgorzałe I
• Jezioro Bukrzyno Małe i mechowisko,
• Zamkowiska
• Zgorzałe II
Czaple
• Jezioro Ostrzyckie
• Łąka na Jeziorem Potulskim
Potuły
• Pustka
• Dolina Czystej Wody
Przymuszewo
• Uniradze
• Mestwin
• Wzgórza Szymbarskie

Na terenie gminy Stężyca znajdują się cenne okazy drzew oraz głaz narzutowy, które kwalifikują się do uznania ich jako pomniki przyrody. Są to m. in. Wiąz górski znajdujący się w Niesiołowicach oraz głaz narzutowy mieszczący się w Przyrowiu.

Miejscowości o wysokich walorach kulturowych

Pierszczewo (Pyrczaw, Pierschewo)
Potuły (Patulen, Pattol, Patulli)
Szymbark (Schoenberg, Szembark)
Wygoda Łączyńska (Wigodda, Wiegenthal)

Wsie o zachowanych elementach wartości kulturowych:

Borucino (Boruschin, Boruczewo, Borruschin, Borschmuehl)
Czaple Stare (Czapel, Alt-czapel, Altschappel)
Czaple Nowe (Neu-Czapel, Neuschapppel)
Gołubie (Golubie, Gollubien, Goben)
Łączyno (Lanczino, Lonczin, Lonschin, Wiesland)
Stężyca (Stenzytz, Adlig Stendsitz, Koeniglich Stendsitz

Na terenie gminy Stężyca znajdują się następujące atrakcje turystyczne:

Wieża Widokowa im. Jana Pawła II
Ogród Botaniczny w Gołubiu
Muzeum Najdłuższej Deski Świata
Kościół pod wezwaniem św. Józefa na Wygodzie
Kościół pod wezwaniem św. Katarzyny w Stężycy
Szlak wodny "Kółko Raduńskie"
Rezerwat przyrody - Szczyt Wieżyca
Wyciąg narciarski
Dom sybiraka
Muzeum ciesielnictwa
Dworek Wybickich w Sikorzynie


MIEJSCOWOŚCI W GMINIE STĘŻYCA:

Borucino
Czaple
Czaple Nowe
Czaple Stare
Gapowo
Gołubie
Grabowska Huta
Kamienica Szlachecka
Klukowa Huta
Łączyno
Łosienice
Niesiołowice
Nowa Wieś
Pierszczewo
Potuły
Sikorzyno
Stężyca
Stężycka Huta
Szymbark
Wygoda Łączyńska
Zgorzałe
Żuromino
Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej
w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego
dla rozwoju innowacyjnej gospodarki