Muzeum Kaszubskie im. F. Tredera w Kartuzach

Muzeum Kaszubskie im. F. Tredera w Kartuzach

HISTORIA MUZEUM

Muzeum Kaszubskie jest muzeum historyczno-etnograficznym. Zostało założone przez Franciszka Tredera w 1 maja 1947r. Urząd Ziemski w Kartuzach przydzielił Muzeum Kaszubskiemu budynek poniemiecki, którego historia związana jest z losami Kaszubów. W latach 1945-1947 w tej XIX - wiecznej willi znajdował się powiatowy Urząd Bezpieczeństwa Publicznego. To właśnie w niej kartuskie władze bezpieczeństwa prowadziły przesłuchania wielu mieszkańców Ziemi Kaszubskiej. W piwnicach Muzeum Kaszubskiego odbywali kary aresztu Kaszubi, którzy byli posądzani o nielojalność wobec władzy ludowej. Ich liczby nie udało się ustalić, ale szacuje się, że kary więzienia odbyło tu około 80 mężczyzn. Budynek wraz z podwórzem otoczony był płotem z drutu kolczastego, a więźniowie byli maltretowani i szykanowani. Teren ten przypomniał obóz koncentracyjny. Po opuszczeniu budynku przez UB w 1947 r. przeznaczono go na cele Muzeum Kaszubskiego.

Początki Muzeum wiążą się z jego patronem - Franciszkiem Trederem Pierwsze lata działalności Muzeum Kaszubskiego związane były silną więzią z funkcjonowaniem Towarzystwa Miłośników Muzeum Kaszubskiego im. dra Aleksandra Majkowskiego. Pomoc ta była wówczas wręcz nieodzowna. Dzięki niej właśnie Treder otrzymywał pomoc finansową, a jej późniejszym następstwem było zorganizowanie w 1949 r. w Muzeum Kaszubskim pierwszej wystawy sztuki ludowej Kaszub.

Muzeum Kaszubskie od początku swego istnienia prowadziło badania naukowe oraz działalność wydawniczą. Franciszek Treder pisał o ginących zabytkach kultury kaszubskiej, sztuce ludowej i jej twórcach, o haftach kaszubskich, dziejach kapliczek przydrożnych na Kaszubach, o koszykarstwie kaszubskim oraz o totemiźmie w kaszubskich zwyczajach ludowych. Przed przejściem na emeryturę opublikował również artykuł o dziejach Muzeum Kaszubskiego w Kartuzach.

W okresie swej pracy zawodowej w Muzeum Kaszubskim Treder współpracował z etnografem prof. dr hab. Bożeną Stelmachowską z Torunia i dr Wandą Brzeską. Pracujący od 1950 roku w Muzeum Kaszubskim Franciszek Brzeziński, człowiek - legenda, pamiętał jak to wspólnie z Trederem asystował w badaniach naukowych prowadzonych przez prof. B. Stelmachowską, dr W. Brzeską, dr L. Malickiego, dr. W. Łukę, artystę malarza prof. W. Szczeblewskiego, czy też F. Mamuszkę.

Tworzone przez Franciszka Tredera prywatne muzeum kaszubskie nie uzyskało żadnych środków na swoją działalność. Gdy Treder zwrócił się o pomoc do ówczesnego przewodniczącego rady kartuskiej otrzymał od niego informację, że uzyskał już budynek z przeznaczeniem na Muzeum, zaś dalszej pomocy udzielić ma sobie sam, gdyż brak jest środków na tego rodzaju działalność. Od tej pory Treder nie zwracał się już do nikogo o pomoc. Nie pozostało mu nic innego, jak samemu zabrać się do pracy i liczyć tylko na siebie. Najpierw więc załatał dziury w dachach, uzupełniał tynki i malował ściany pomieszczeń swojego Muzeum. Zajmował się wszystkim. Adaptacja budynku przy ulicy Kościerskiej 1 trwała prawie 2 lata. Z pomocą Trederowi pospieszyło Towarzystwo Miłośników Muzeum Kaszubskiego im. dra A. Majkowskiego w Kartuzach. Towarzystwo pobierało i przekazywało środki finansowe Trederowi, a od chwili przejęcia prezesury przez dra A. Bukowskiego sytuacja materialna uległa wyraźnej poprawie. Towarzystwo korzystając z pomocy finansowej zaoferowanej przez KW PPR w Gdańsku przeprowadziło remont budynku, sale wystawowe wyposażyło w gabloty, podia, stoły, postumenty oraz przydzieliło pewne kwoty na zakup eksponatów oraz uposażenie Tredera i jego pomocnika. Były to kwoty raczej symboliczne, ale sprawiły Trederowi wyraźną ulgę.

Z dniem 1 stycznia 1950r. Muzeum Kaszubskie - tak jak wszystkie inne muzea w Polsce - zostało upaństwowione. Towarzystwo Miłośników Muzeum Kaszubskiego im. dr Aleksandra Majkowskiego z siedzibą w Gdańsku zlikwidowane, zaś Franciszek Treder został mianowany pierwszym kierownikiem i pracownikiem merytorycznym - adiunktem - Muzeum. Rozpoczął się więc kolejny - niejako nowy - etap w dziejach Muzeum, który trwał do roku 1990. Był to okres w dziejach Muzeum Kaszubskiego, kiedy to utrzymywane ono było wyłącznie z dotacji państwowych. Środki finansowe nie były wielkie a potrzeby znaczne. Stąd też Treder zadający sobie sprawę z tego faktu, starał się pozyskiwać zwolenników poprzez merytoryczne uzasadnienie potrzeby funkcjonowania muzealnej placówki kaszubskiej. Praca merytoryczna i publikowanie wyników badań w prasie nie były mniej ważne niż samo pozyskiwanie nowych eksponatów do Muzeum, czy też prowadzenie szeroko zakrojonej pracy oświatowej. Placówka muzealna pod kierownictwem Tredera zaczęła rozwijać się systematycznie.

Franciszek Treder jako kierownik muzeum pozostał w nim do swej emerytury. Krótko jeszcze pozwolono mu pracować na pół etatu. Potem jednak usunięto go całkowicie, a część zgromadzonych przez Niego materiałów archiwalnych - uznanych za nie etnograficzne znalazła się na śmietniku. Zebrali je wówczas obaj synowie - Jan i Andrzej. Niedawno przekazał je nam do zbiorów muzealnych Andrzej Treder.

Treder jako kierownik Muzeum Kaszubskiego dbał o właściwy poziom swej placówki. Potrafił również dobrać sobie do pracy odpowiednią kadrę fachową. Pracę w Muzeum Kaszubskim podjęli więc znani mu osobiście z Borzestowa - Augustyn Mielewczyk oraz znakomity gawędziarz kaszubski Franciszek Brzeziński, który uczestniczył jeszcze w uroczystościach jubileuszowych 50 - lecia istnienia Muzeum Kaszubskiego w dniu 5 lipca 1997 r.

Franciszek Brzeziński przeżywał bardzo tak ważną uroczystość. Jego pasją było Muzeum, któremu poświęcił całe swoje życie. Dbał o wizerunek Muzeum Kaszubskiego i chciał aby wszetsko fein wezdrzalo..

Pozostali oni na zawsze w pamięci jako wspaniali ludzie związani z tradycjami kaszubskimi kultywowanymi i przekazywanymi przez nich w Muzeum Kaszubskim.
Rocznie Muzeum odwiedza około 20 tysięcy ludzi. Dzisiaj Muzeum Kaszubskie jest przede wszystkim placówką upowszechniania kultury, która związana jest z działalnością oświatową polegającą na prezentacji dorobku materialnej kultury kaszubskiej i upowszechnianiu jej turystom i młodzieży szkolnej. Przewodnicy Muzeum Kaszubskiego podczas prezentacji ekspozycji muzealnych zapoznają turystów z wytworami kultury materialnej. Oprócz tego prowadzą lekcje muzealne dla dzieci ze szkół lokalnych. Celem tych zajęć jest zapoznanie dzieci z dorobkiem kulturalnym regionu kaszubskiego, jego historią, zabytkami kultury i sztuki ludowej Kaszub.

Poza tym Muzeum Kaszubskie prowadzi również działalność turystyczną oraz pośrednictwo w zakresie organizacji wycieczek szkolnych, przewozów turystów po regionie, kraju i zagranicy.
W 2000 roku Muzeum przejęło byłą agencję turystyczną na rynku z przeznaczeniem na Informację Turystyczną Muzeum Kaszubskiego.

Muzeum w ostatnich latach działalności wydało drukiem własne - dostępne do nabycia - przewodniki po ekspozycjach dla turystów w języku polskim i niemieckim, katalog wystawy zorganizowanej w refektarzu poklasztornym zespołu Kartuzji kaszubskiej - będącego filią Muzeum Kaszubskiego w latach 1991 - 1995 - pt. "Rzemiosło artystyczne i sztuka ludowa Kaszub", składankę okolicznościową Kartuzy. Herb i prawa miejskie. Z okazji 75 rocznicy uzyskania praw miejskich przez Kartuzy muzeum wydało publikację Kartuzy z dziejów miasta i powiatu. Od 1993 roku Muzeum Kaszubskie wspólnie z reaktywowanym Towarzystwem Przyjaciół Muzeum Kaszubskiego im. Franciszka Brzezińskiego wydaje własną publikację seryjną - rocznik - pod nazwą Kaszubskie Zeszyty Muzealne, której zeszyt pierwszy poświęcony został w całości wspomnieniom założyciela.

W 1998 r. Muzeum Kaszubskie zostało laureatem medalu im. Antoniego Abrahama "Srebrna Tabakiera Abrahama" i Medalu 75 - lecia Kartuz..

W 1999 r. Muzeum Kaszubskie uhonorowane zostało dyplomem Zasłużony dla Kartuz przez Towarzystwo Miłośników Kartuz.

Z dniem 25 stycznia 2001 r. Muzeum Kaszubskie im. Franciszka Tredera w Kartuzach decyzją Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego zostało wpisane w Państwowy Rejestr Muzeów.

W dniach 16 - 18 marca 2001 roku Muzeum Kaszubskie brało udział w VII Międzynarodowych Targach Turystycznych w Łodzi. Organizatorzy Targów zorganizowali konkurs w kilku kategoriach. Jeden z trzech przyznanych medali otrzymało Muzeum Kaszubskie w konkursie na najciekawszą formę promocji oferty targowej.


CO WARTO ZOBACZYĆ?

Zbiory Muzeum Kaszubskiego prezentowane są w XIX wiecznej willi w siedmiu salach wystawowych. Na potrzeby ekspozycyjne zostały także zaadaptowane pomieszczenia piwniczne, w których organizowane są wystawy zmienne.

Dla zwiedzających gości wystawione są podstawowe obiekty związane z zajęciami tutejszej ludności oraz wytwory sztuki ludowej Kaszubów.

Ekspozycja stała prezentuje: rolnictwo, rybołówstwo, gospodarstwo domowe, garncarstwo, sztukę ludową, posag panny młodej, izbę kaszubską.

Sala I poświęcona jest jednemu z głównych zajęć Kaszubów - rybołówstwu. Przedstawione są w niej pierwsze narzędzia stosowane do połowu ryb, różnego typu czółna, sprzęt rybacki.

Sala II - rolnictwo - w tej sali przedstawione zostały narzędzia służące do uprawy roli, a więc pługi, radła, brony, kultywatory, jak i szereg narzędzi pomocniczych.

Sala III - gospodarstwo domowe - prezentuje sprzęt kuchenny, kolekcję maselnic, foremek do masła, żelazek, narzędzi do mierzenia płodów rolnych.

Sala IV - garncarstwo - przedstawia ceramikę kaszubską z warsztatu rodziny Neclów, Meissnerów i Kaźmierczaków. Prezentowane na wystawie wyroby ceramiczne charakteryzują się specyficznymi motywami w postaci gwiazdy kaszubskiej, rybich łusek, tulipana, lilii i wianka.

Piętro, sala I - sztuka ludowa - wyeksponowane są bardzo bogato zdobione hafty. Haft kaszubski - czepcowy powstał dzięki zakonnicom Norbertankom z Żukowa i Benedyktynkom z Żarnowca. Na ekspozycji zaprezentowana jest unikatowa kolekcja czepców kaszubskich tzw. złotogłowi, pochodząca z XVIII i XIX wieku. Wykonana została srebrną i złotą nicią.

Sala II - posag panny młodej - przedstawia przedmioty wchodzące w skład posagu panny młodej. W nim było kilka skrzyń posagowych, tym bardziej cenionych kiedy znajdowały się w nich tzw. "skrytki" na kosztowności, przedmioty codziennego użytku.

Sala III - izba kaszubska - szczególnie ciekawa ze względu na znajdujące się w niej łóżka rozsuwane. Większość ich była rozsuwana w zależności od potrzeb i sytuacji. Jednakże były one funkcjonalne ze względu na zajmowanie w ciągu dnia bardzo mało miejsca.
W izbie prezentujemy również kolekcję obrazów malowanych na szkle z XVIII i XIX wieku, ozdoby sufitowe, rzeźby polichromowane.

Zebrane obiekty pochodzą w przeważającej mierze z XIX wieku. Niemniej Muzeum posiada także kilka unikatowych muzealiów jak i kolekcji pochodzących z znacznie wcześniejszego okresu.

Najstarszy zabytek kultury pomorskiej to fragment maty znajdujący się w zbiorach Muzeum Kaszubskiego pochodzi z okresu neolitu (5000 - 4000 lat p.n.e) - jest to najstarszy fragment materiału w Polsce, wykonany z trzciny i łyka lipowego.
Innym cennym eksponatem jest łódź dłubanka, wykonana z drzewa, które zostało ścięte sprzed 1381 roku.

W 2002 roku powstała nowa ekspozycja stała zatytułowana Kaszubi i Kartuzi. Prezentuje ona dorobek historyczny Kaszubów jak i zakonników Kartuzów. Między innymi znajdują się na niej cenne rzeźby figuralne wykonane w pracowni Kartuzów w XVII wieku. Przedstawiają postacie św. Brunona - założyciela Zakonu Kartuzów w 1084 r. - trzymającego symbol - czaszkę okrytą biretem oraz postać pierwszego przeora Zakonu Kartuzów Johannesa Deterhusa trzymającego symbol - biret i księgę. Okres drugiej wojny przetrwały, dzięki ukryciu ich w ziemi na cmentarzu w Goręczynie k. Kartuz.

Oferta edukacyjna Muzeum Kaszubskiego im. F. Tredera w Kartuzach

W placówce tej odbywają się lekcje muzealne realizujące i uzupełniające szkolny program nauczania.

KOSZT - bilet wstępu dla ucznia 2,50 od osoby (opiekunowie bezpłatnie),
Cena ta obejmuje lekcję oraz wstęp na wystawę czasową, w przypadku prowadzenia lekcji przez twórcę ludowego dodatkowy koszt lekcji 2 zł od osoby.
Prosimy o wcześniejsze umówienie terminu z działem Naukowo - Oświatowym tel. 681-14-42, 681-03-78; co najmniej dwa tygodnie przed planowaną wizytą, adres Muzeum Kaszubskie, ul. Kościerska 1, 83-300 Kartuzy.
Prosimy podać temat zajęć, adres i telefon szkoły.

Klasy młodsze

Czas trwania: godzina lekcyjna + zajęcia plastyczne (materiały plastyczne przynoszą dzieci)
Miejsce: sale wystawowe Muzeum

Tematy:
1. Moje muzeum
Ogólne zapoznanie się z eksponatami. Na zajęciach dzieci spróbują odpowiedzieć na pytania. Co to jest muzeum? Dlaczego powstało muzeum? Co w nim się znajduje?

2. Najstarsze zawody Kaszubów - kowal, garncarz, rogowiarz, kołodziej, rybak, rolnik -
dzieci zapoznają się z ich narzędziami pracy.

3. Legendy kaszubskie - prezentacja przez prowadzącego najstarszych legend na Kaszubach,
dzieci wymieniają się spostrzeżeniami i znanymi przez nich legendami, odnajdywanie akcentów legendy w zbiorach muzeum,

4. Abecadło kaszubskie - historia jego powstania, zasady pisowni kaszubskiej, zabawa - nauka śpiewania nut kaszubskich

Klasy starsze

5. Tradycje i obrzędy na Kaszubach - gwiżdże, wielkanoc, ścinanie kani,

6. Kaszubi w Kanadzie - historia Kaszubów kanadyjskich, wyświetlanie slajdów, wyjaśnienie pojęć emigracja, migracja, uchodźstwo, przyczyny tego zjawiska,

7. Sztuka ludowa Kaszub - rzeźbiarstwo, hafciarstwo, rogarstwo, plecionkarstwo, malarstwo na szkle - spotkanie z twórcą ludowym, prezentacja malarstwa, rogarstwa, wykonanie prac przez uczestników. (Dwa zajęcia mogą być połączone, np. malarstwo z plecionkarstwem).

8. Piknik przy muzeum - ognisko, pieczenie kiełbasek, opowiadanie gawęd kaszubskich.

DODAJ KOMENTARZ
Zamieszczając tu swój komentarz bierzesz za niego pełną odpowiedzialność. Wyrażając swoje zdanie, uszanuj proszę poglądy innych - komentuj, ale nie obrażaj! Redakcja portalu Kartuzy.info zastrzega sobie prawo do ingerowania w treść komentarzy lub ich usuwania, jeżeli nie będą zgodne z tematem, zasadami współżycia społecznego lub będą naruszały normy prawne i obyczajowe. Jeżeli uważasz, że komentarz powinien zostać usunięty - wypełnij formularz, który pokazuje się po kliknięciu na dzwonku pod treścią danego komentarza.
LOKALIZACJA
Adres:
83-300 Kartuzy
ul. Kościerska 1
Telefon:
58 681-14-42
Fax:
58 681-03-78
E-mail:
WWW: