Pomnik Matki Boskiej w Kartuzach ma już 90 lat - muzeum przypomina jego historię

poniedziałek, 14 sierpnia 2017 r., 16:49
fot. nadesłane/Muzeum Kaszubskie w Kartuzach

Dokładnie 90 lat temu w Kartuzach odbyła się wielka uroczystość z udziałem około 30 tysięcy osób z Kaszub i innych zakątków Polski. 14 sierpnia 1927 roku w mieście dokonano odsłonięcia pomnika Matki Boskiej Królowej Korony Polskiej. Z okazji tej rocznicy jego historię przypomina Barbara Kąkol, dyrektor Muzeum Kaszubskiego w Kartuzach.

"Dzień 14 sierpnia pozostanie Kaszubom i wszystkim uczestnikom zjazdu kartuskiego bardzo długo w pamięci. Kartuzy, a z niemi cała Ziemia Kaszubska Mie przeżywała od dawien dawna tak wielkiej uroczystości, jakiej świadkami była liczna rzesza ludu pomorskiego, sięgająca liczby 30,000 osób, przybyła w dniu 14 sierpnia do Kartuz. Już od samego rana rojno i gwarno było w małej, czystej i pięknej stolicy Kaszub. Z wszystkich zakątków Pomorza zjeżdżali się Powstańcy i Wojacy wraz z Stowarzyszeniami Młodzieży Polskiej, aby stawić się w liczbie 14,579 wraz z 56 sztandarami u stóp Królowej Korony Polskiej. Na miejscu, gdzie stał pomnik ciemiężcy. Lud kaszubski wystawił przepiękną statuę Maryi Panny. Łącznie z Powstańcami i Wojakami i ludem kaszubskim pospieszyli na te uroczystość przedstawiciele rządu, kościoła i wojska, aby być świadkami przywiązania Pomorzan do ziemi polskiej i wiary świętej" - tak o wydarzeniu napisała "Strażnica Bałtycka" w artykule pt. "Nie ma Kaszub bez Polonji - a bez Kaszub Polści. Olbrzymia manifestacja narodowa i katolicka w Kartuzach".

Figurę Matki Bożej Królowej Korony Polskiej postawiono w 1927 roku w miejscu, w którym Prusacy w 1903 r. ustawili pomnik żołnierza - bohatera, ku czci zwycięstwa w wojnie francusko - niemieckiej w latach 1870 - 1871. Usunął go z pomocą uczniów Adolf Mateya po odzyskaniu niepodległości i opuszczeniu Kartuz przez Niemców, Adolf Mateya. Likwidację obelisku (zgodnie z informacjami, które podawał ksiądz Reapke w artykule "Przeminie czas drapieżnych, krótka historia dwóch kartuskich pomników") zlecił młody porucznik Alfons Gramza-Gracz, który wówczas pełnił funkcję komendanta miasta.

- Według naocznego świadka, ks. Kowalkowskiego, likwidacja orła nastąpiła z początkiem kwietnia 1920 r. W usunięciu elementów obelisku brali udział ułani na koniach. Sama statua pruskiego chorążego została nienaruszona. Według Danziger Vorposten pomnik zburzono w 1921 r. Znana poetka kartuska - Teodora Kropidłowska - opisywała fakt odkucia jedynie elementów trzymających statuę przez ślusarza Adolf Mateyę, i zdeponowania ich w szopie Wydziału Powiatowego. Wynika z tego, że najpierw usunięto orła, potem chorążego, zaś sam cokół z tablicą istniał jeszcze do 1924 roku - przypomina Barbara Kąkol.

Pomnik Matki Bożej postawiono trzy lata później z inicjatywy kapitana Jana Wandtke. Figurę Maryi wykonał Marcin Rożek - artysta rzeźbiarz z Poznania. Uroczyście odsłonięto go 14 sierpnia 1927 roku. Warto dodać, że kilka dni przed odsłonięciem pomnika w Kartuzach gościł z małżonką prezydent Ignacy Mościcki.

- W uroczystości odsłonięcia i poświęcenia Figury Matki Bożej Królowej Korony Polskiej w Parku Miejskim w dniu 14 sierpnia 1927 r brał udział gen. Józef Haller. Poświęcenia pomnika dokonał ks. biskup Stanisław Wojciech Okoniewski, zaś spośród przybyłych gości wymienić należy wojewodę pomorskiego Kazimierza Młodzianowskiego1, generałów Józefa Hallera i Rudolfa Pricha, starostę wejherowskiego Lipskiego, starostę kartuskiego Bronisława Ostoję- Sędzimira, burmistrza Kartuz Waleriana Kubasika, oficerów Wojska Polskiego. Mszę świętą odprawił ks. kanonik Bernard Łosiński z Sierakowic w asyście księży: Bolesława Melocha z Żukowa, Sylwestra Felchnera i Leona Połomskiego z Kartuz - informuje dyrektor muzeum.

Jak przypomina dyrektor muzeum, uroczystościom towarzyszył bardzo bogaty program artystyczny. Teodora Kropidłowska2 przygotowała na Wzgórzu Wolności przedstawienie pt. "Damrawa czyli przekleństwo ojca domy wywraca", nad miastem zaś latały dwa aeroplany, zrzucające ulotki z pozdrowieniami z całej Polski.

Tego samego dnia, gdy poświęcono pomnik, ks. biskup Stefan Okoniewski dokonał także poświecenia Okręgowego Sztandaru Towarzystwa Powstańców i Wojaków na okręg Kaszuby.

Pomnik Matki Bożej stał na swoim miejscu przez ponad dwie dekady. Po wybuchu II Wojny Światowej, we wrześniu 1939 r. hitlerowcy zburzyli figurę Matki Bożej, a na nowym postumencie w tym samym miejscu w dniu 12 października 1941 r. ustawili dawny mosiężny posąg pruskiego żołnierza.

- 10 marca 1945 r. wkraczający do Kartuz żołnierze 49 armii radzieckiej dokonali likwidacji tego pomnika, zaś z ukrytych w Refektarzu Poklasztornym kawałków zrekonstruowano nowy pomnik Matki Bożej Królowej Korony Polskiej, który w październiku 1945 r. stanął na dawnym miejscu. Uroczyste poświęcenie nastąpiło 14 października 1945 przy udziale administratora apostolskiego ks. dra Andrzeja Wronki, ks. Ignacego Stryszyka, starosty Zdzisława Piaseckiego, burmistrza Feliksa Lewińskiego oraz licznie zebranej ludności miejscowej. Akt erekcyjny umieściła w cokole pomnika Anna Dziewiątkowska, główna inicjatorka ponownego ustawienia pomnika. W imieniu władz miejscowych wystąpił uczestnik Powstania Wielkopolskiego z lat 1918 - 1919, a ówczesny podreferendarz starostwa powiatowego kartuskiego Władysław Maliński - przypomina Barbara Kąkol.

Renowację pomnika przeprowadzono w 1995 roku. Dawny postument zastąpił nowy, z marmurowych płyt. Ponownie odsłonięto go i poświęcono 3 maja, a na postumencie umieszczono napis: "W hołdzie zasłużonym dla Kartuz".

W listopadzie 2016 r. z inicjatywy śp. Mariana Hirsza, Mieczysława Grzegorza Gołuńskiego Burmistrza Kartuz i Muzeum Kaszubskiego w Kartuzach zamieszczono na cokole figury MB Królowej Korony Polskiej tablicę z nazwiskami osób poległych w wojnie polsko-bolszewickiej z gminy Kartuzy. Byli nimi: Leon Wróbel (ur. 1901 r.). Teodor Klonowski (ur. 1901 r.) i Jan Sternicki (ur. w 1899 r.). W ten sposób przywrócono pamięć o bohaterskich żołnierzach, którzy już w 1939 r. w tym miejscu zostali upamiętnieni. Poświęcenia tablicy dokonał ks. dr Ryszard Różycki.

We wtorek, 15 sierpnia w ramach obchodów Święta Wojska Polskiego w Kartuzach odbędą się uroczystości, na które zapraszają członkowie kaszubsko-pomorskiego okręgu Związku Piłsudczyków RP wraz z burmistrzem Kartuz i starostą kartuskim. W ich trakcie uczczona zostanie również rocznica 90-lecia odsłonięcia pomnika. Obchody rozpoczną się mszą św. o godz. 9.45 w kościele pw. św. Kazimierza. Następnie uczestnicy obchodów udadzą się pod pomnik Matki Bożej.

MD-Z
Info: Barbara Kąkol

DODAJ KOMENTARZ
Zamieszczając tu swój komentarz bierzesz za niego pełną odpowiedzialność. Wyrażając swoje zdanie, uszanuj proszę poglądy innych - komentuj, ale nie obrażaj! Redakcja portalu Kartuzy.info zastrzega sobie prawo do ingerowania w treść komentarzy lub ich usuwania, jeżeli nie będą zgodne z tematem, zasadami współżycia społecznego lub będą naruszały normy prawne i obyczajowe. Jeżeli uważasz, że komentarz powinien zostać usunięty - wypełnij formularz, który pokazuje się po kliknięciu na dzwonku pod treścią danego komentarza.