Gmina Sulęczyno

Gmina Sulęczyno

Leży w południowo - zachodniej części powiatu kartuskiego. Na powierzchni 13.131 ha żyje ponad 4,7 tys. mieszkańców. W centrum gminy - położonym 34 km na zachód od Kartuz, Sulęczynie mieszka ok. 1500 osób.

To obszar rolniczo - leśny i dodajmy - jeziorny. Chłopi gospodarują na niewielkich areałach i niskiej jakości glebie. Użytki rolne obejmują ponad 5,5 tys. ha, lasy zaś zajmują ponad 4,8 tys. ha. Wody rozciągają się na obszarze ok. 1,3 tys. ha.

Obszar gminy Sulęczyno jest jednym z najwyżej położonych terenów w województwie pomorskim. Na północ od Mściszewic jest miejsce wyniesione na wysokość 244,6 m n.p.m., podobne wzniesienie (244,2 m n.p.m.) znajduje się w okolicach Bukowej Góry.

Najniżej położone tereny (135 m n.p.m.) są tam, gdzie rzeka Słupia przekracza granicę gmin Sulęczyno i Parchowo. Już te cyfry pokazują, jak bardzo krajobraz jest tu urozmaicony.


KRAJOBRAZ

Tu rzeźbił lodowiec. To on 12 tys. lat temu pozostawił swój ślad w postaci niezliczonych pagórków i dolin, które wypełniła woda, tworząc malownicze jeziora.

Wzgórza porosły lasy (dziś przeważnie bory sosnowe), dopełniając piękna, które cieszy oko i raduje duszę.

Dlaczego Kaszuby są takie piękne?
Urocza legenda tak to wyjaśnia:

Gdy Pan Bóg stworzył świat, wszyscy aniołowie bardzo się cieszyli, tylko jeden stał smutny i nic nie mówił. A był to anioł Kaszubów. Wtedy Pan Bóg zapytał:
- Dlaczego Jesteś taki smutny aniele?
A on rzekł:
- Jakże nie mam być smutny Boże, gdy cały świat taki piękny stworzyłeś, tylko Kaszuby zostawiłeś tak biedne - piasek na nich, nic więcej.
Pan Bóg przyjrzał się na Kaszuby i rzekł:
- Masz rację, masz się czym martwić, ale zajrzę do skrzyni, czy tam jeszcze coś jest.
Anioł podniósł wieko i aż krzyknął z radości:
- Tak są tu jeszcze jeziora, stawy, lasy i gór jest trochę, kawał niebieskiego morza tu jest i też trochę dobrej ziemi.
Pan Bóg się uśmiechnął i rzekł:
- Chwyć teraz aniele tę skrzynię i wysyp wszystko, co w niej jest twoim Kaszubom. Anioł zrobił tak, jak Pan Bóg kazał.
I dlatego Kaszuby są takie piękne.


Geolodzy, mówiąc o krajobrazie gminy wyróżniają moreny czołowe na północ od doliny Słupi, aż po wieś, na wschodzie w osi jezior: Gowidlińskiego i Węgorzyno oraz na północno - wschodnich jej obszarach, aż za Mściszewice. Urozmaicają ukształtowanie terenu pagórkowate moreny denne i rynny jeziorne oraz doliny rzeczne - wspomnianej Słupi i Suchej.

Wszędzie tu pięknie. Aby się o tym przekonać można wybrać się na przejażdżkę jedną z wielu dróg. Pojedźmy leśną szosą do Zdunowic. Warto udać się malowniczą drogą wzdłuż jeziora, wśród lasów na Ostrów - Mausz.

Wzgórza i pagórki porośnięte lasem będziemy podziwiać jadąc przez Kistowo do Borka lub kierując się z Sulęczyna na Kołodzieje. To wybrane z wielu możliwości.

Kamieni na Kaszubach dostatek. Podziw budzą głazy narzutowe. Takie np. można zobaczyć, choć trzeba dobrze poszukać tego miejsca, na tzw. "Głazowisku", 1 km na zachód od Mściszewic, przy drodze do Augustowa. Ten "cyrk lodowcowy" jest częściowo objęty ochroną jako rezerwat geologiczny.

Na terenie gminy leży część Gowidlińskiego Obszaru Chronionego Krajobrazu ze wzgórzami morenowymi i równinami sandrowymi.


JEZIORA

Ma gmina Sulęczyno ponad 40 różnej wielkości zbiorników wodnych, z których 27 jest zakwalifikowanych jako jeziora.

Największym (392,9 ha) jest Jez. Gowidlińskie, w południowej swej części położone w granicach gminy. Ma urozmaiconą linię brzegową (o długości ponad 21 km) z licznymi półwyspami i zatokami. Długie na 7 km jezioro jest doskonałym miejscem do uprawiania sportów wodnych. Brzeg bywa trudno dostępny - są liczne stromizny, w wielu odcinkach jest porośnięty lasem. Jest to malownicza okolica. Wody otaczają częściowo zalesione wzgórza morenowe.

Podobnie jak Jez. Gowidlińskie, jez. Mausz położone na południowy zachód od Sulęczyna(3 km), należy do największych na obszarze Szwajcarii Kaszubskiej. Powierzchnia jego wód wynosi 386,4 ha, a długość urozmaiconej linii brzegowej (półwyspy, zatoki) ponad 19 km. Rozciąga się na długości prawie 7 km.

Maksymalna jego głębokość to 45 m, a więc na jeziorze raj znajdą nie tylko żeglarze i kajakarze, ale także płetwonurkowie. W jego wody, od strony południowej wcina się półwysep Ostrów - Mausz. Niezawodnie w przeszłości była to wyspa. W języku staropolskim ostrów oznacza właśnie wyspę.

Trzecim co do wielkości jeziorem w gminie jest Jezioro Węgorzyno, które rozciąga się na długości 3 km od Sulęczyna do Augustowa. Nazwę swą wzięło od występującego tu niegdyś w wielkiej obfitości węgorza.

Warto przejść się brzegami innych jezior: Warleńskiego, Chojnickiego, Moczydła, Pręgorzyna, Stacinka. Warto zajrzeć nad Jez. Sumińskie, Ostrowickie, Guścierz Mały i Guścierz Duży. Zwiedzając cmentarzysko kurhanowe w Węsiorach, popatrzmy na krajobraz nad Jeziorem Długim.
Nie tylko żeglarze, kajakarze, czy amatorzy nurkowania znajdą tu doskonałe warunki.Wędkarze też nie powinni narzekać.

W dużych jeziorach przeważa sielawa, ukleja i sieja, złowić tam można też płoć, okonia i szczupaka. W jeziorach z dobrze wykształconą warstwą szuwarów (np. jez: Skrzynka, Trzebocino) pływa lin, szczupak oraz karaś. W zbiornikach większych (jez: Sumino, Suminko, Węgorzyno) dominującym gatunkiem jest leszcz, ale występuje tam też lin, płoć, wzdręga, krąp, ukleja, okoń, węgorz i jazgarz. Warto więc "pomoczyć kija" na jeziorach w gminie Sulęczyno.


RZEKI

Słupia ma swe źródła w okolicach Sierakowskiej Huty w gminie Sierakowice. Na obszar gminy Sulęczyno wpływa w pobliżu miejscowości Pustka. Płynie na południe przez jeziora: Pręgorzyna, Skrzynka, Trzebocińskie, Gowidlińskie i Węgorzyno. Między tymi ostatnimi dwoma jeziorami płynie spokojnie dnem niewielkiej doliny, meandrując wśród łąk. Jej koryto, miejscami jest dość płytkie. Rzeka ma 4 - 5 metrów szerokości. W Sulęczynie Słupia skręca na zachód i opuszcza gminę w okolicy Nowego Pola. Za Jeziorem Węgorzyno zmienia się i płynie wartko. Średni spadek wzrasta do ok. 10%. Za Urzędem Gminy w Sulęczynie miejscami przypomina górski potok. Warto tam zajrzeć.

Dla kajakarzy rzeka w górnym biegu jest dość trudna, ponieważ napotkają po drodze dużą liczbę drzew i kładek, w płytszych miejscach muszą uważać na podwodne głazy. Natrafią też na bystrzyny.

Koło nieczynnego młyna w Amalce, w Sulęczynie przy wypływie z Jeziora Węgorzyno oraz przy przy kamiennym mostku, 500 m za urzędem gminy czeka ich przenoszenie kajaków.

Jest w gminie Sulęczyno też inny ciek wodny.Z wytopisk w gminie Stężyca wypływa rzeczka Sucha i kończy swój bieg w Jezioro Guścież Duży.


W LASACH I NAD WODAMI

Dostatek borówek, jagód, jeżyn i grzybów.
W sosnowych borach w południowej części gminy i w dąbrowach na morenach spotkać można sarny, rzadziej jelenie. Nietrudno natknąć się na dzika, lisa, zająca, czy wiewiórkę.

Z występujących w gminie Sulęczyno ssaków o ziemnowodnym trybie życia wymienić trzeba piżmaka oraz wydrę.

Gdy spojrzymy w górę możemy dojrzeć dzięcioła dużego, sójkę, bogatkę, sosnówkę, czubatkę, strzyżyka, drozda śpiewaka, słowika szarego, sikorkę.
W nadwodnych szuwarach spotkać można czaplę siwą, a na śródleśnych torfowiskach zdarza się i żuraw. Po jeziorach pływają perkozy i łabędzie.

Bociany też znalazły tu przyjazne środowisko. Młodzież z gimnazjum w Sulęczynie, pod kierunkiem nauczycielki biologii Ewy Michalskiej, od trzech lat uczestniczy w Programie Edukacyjnym "Bocian". Uczniowie naliczyli w gminie 19 gniazd, do których w 2004r. przyleciały 23 bociany. 8 gniazd chwilowo jest niezamieszkałych.


POMNIKI PRZYRODY

O mściszewickim głazowisku już wspomnieliśmy. Tam zobaczymy "pomnikowe" kamienie, choć musimy dobrze poszukać. Teren porośnięty jest młodym lasem. W samym Sulęczynie znajdziemy kilka drzew, uznanych za pomniki przyrody:
- Przy plebanii rośnie 130 - letni buk pospolity. Ma 17 m wysokości i obwód 2,86 m. W czasie pożaru plebani w kwietniu 2002 r. uszkodzone zostało ok. 20% korony drzewa.
- Przy cmentarzu ewangelickim rośnie liczący 110 lat i mierzący 15 m klon pospolity. Obwód pnia wynosi 2,77 m.
- Koło cmentarza parafialnego zaś zobaczymy dwa ponad stuletnie klony jawory. W obwodzie pnia osiągnęły 2,35 m.

Więcej o owych pomnikach przyrody w gminie Sulęczyno można dowiedzieć się z pracy uczniów tamtejszego gimnazjum, przygotowanej pod okiem Ewy Michalskiej.

Jednym z cenniejszych obiektów w tym regionie ze względu na bogactwo rzadkich i chronionych gatunków roślin oraz typ siedliska są MECHOWISKA SULĘCZYŃSKIE.