Czym jest kwalifikacja wstępna i kto musi ją zrobić?

Kwalifikacja wstępna jest niezbędna dla wszystkich kandydatów na kierowców zawodowych. W tym artykule wyjaśniono, czym ona jest, kogo obowiązuje, jak przebiega kurs i jakie jej warianty występują w polskim prawie.

Obowiązek uzyskania kwalifikacji zawodowej przez kierowców wykonujących przewozy drogowe wynika bezpośrednio z prawa unijnego i krajowego. Najważniejsze akty prawne regulujące tę kwestię to:

• Dyrektywa 2003/59/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie wstępnej kwalifikacji i okresowego szkolenia kierowców niektórych pojazdów drogowych do przewozu rzeczy lub osób: akt ujednolicający standardy kwalifikacji zawodowej kierowców na terenie całej Unii Europejskiej;

• Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2007 r. Nr 125, poz. 874 ze zm.): omawia kwestie wykonywania działalności transportowej osób i rzeczy na terytorium RP;

  Reklama

• Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908 z późn. zm.): określa techniczne aspekty wykonywania transportu oraz wymagania stawiane kierowcom;

• Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 1 kwietnia 2010 r. w sprawie szkolenia kierowców wykonujących przewóz drogowy (Dz. U. Nr 53, poz. 314): określa szczegółowy program i wymiar godzin obu rodzajów kwalifikacji.

Zmiany te wchodziły w życie stopniowo. Kierowców kategorii D zaczęły obowiązywać od 10 września 2008, a kategorii C – od 10 września 2009. Osoby, które uzyskały prawo jazdy odpowiedniej kategorii przed tymi datami, nabyły uprawnienia zawodowe z mocy prawa, ale podlegają obowiązkowi odbywania cyklicznych szkoleń okresowych.

Kwalifikacja wstępna to obowiązkowy kurs zakończony egzaminem państwowym, który muszą ukończyć osoby zamierzające zawodowo prowadzić pojazdy do przewozu rzeczy (kategorie C, C1, C+E i C1+E) lub osób (kategorie D, D1, D+E oraz D1+E). Celem szkolenia jest zapewnienie, że kierowcy mają odpowiednią wiedzę z zakresu przepisów drogowych, bezpieczeństwa, ekonomiki jazdy oraz zagadnień związanych z obsługą pojazdu i prawami pracowniczymi.

Kto może uzyskać kwalifikację wstępną?

Do kursu mogą przystąpić osoby, które:

• są obywatelami Polski lub przebywają na terytorium RP przez co najmniej 185 dni w roku;

  Reklama

• studiują na terenie Rzeczypospolitej Polskiej;

• zamierzają wykonywać przewozy na rzecz podmiotu mającego siedzibę w Polsce – niezależnie od obywatelstwa.

Co ważne, kandydat nie musi posiadać prawa jazdy odpowiedniej kategorii przed rozpoczęciem kursu.

Wymagany wiek minimalny zależy od kategorii pojazdu. Dla kandydatów na kierowców samochodów ciężarowych (kategoria C i C+E) dolna granica wieku to 18 lat, natomiast dla kandydatów na kierowców autobusów (kategoria D i D+E) – 21 lat. Wymóg ten wynika bezpośrednio z przepisów ustawy o transporcie drogowym i nie podlega wyjątkom.

Kwalifikacja wstępna a PKZ

Przed przystąpieniem do kursu kwalifikacji wstępnej kandydat musi posiadać Profil Kierowcy Zawodowego (PKZ). Jest to elektroniczny dokument wydawany przez Wydział Komunikacji właściwy dla miejsca zamieszkania, na podstawie złożonych orzeczeń lekarskiego i psychologicznego. PKZ pełni rolę identyfikatora, który ośrodek szkoleniowy weryfikuje w systemie teleinformatycznym – bez niego zapis na kurs jest niemożliwy.

Kwalifikacja wstępna w wariancie pełnym jest szkoleniem intensywnym, obejmującym łącznie 280 godzin dydaktycznych. Program kursu jest ściśle określony przez Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z 1 kwietnia 2010 r. i składa się z dwóch bloków tematycznych powiązanych z kategorią pojazdu.

Część teoretyczna

Zajęcia teoretyczne obejmują łącznie 260 godzin podzielonych na:

• 195 godzin zajęć podstawowych wspólnych dla wszystkich kierowców, obejmujących m.in. bezpieczeństwo drogowe, przepisy ruchu drogowego, zasady racjonalnej jazdy, obsługę tachografów, czas pracy kierowcy oraz ładowanie i zabezpieczanie ładunków;

• 65 godzin zajęć specjalistycznych: dostosowanych do kategorii pojazdu (C lub D), omawiających specyfikę techniczną danego pojazdu, przepisy szczególne oraz praktyczne aspekty prowadzenia konkretnego typu transportu.

  Reklama

Zgodnie z przepisami w ciągu jednego dnia można odbyć maksymalnie 7 godzin zajęć teoretycznych, a przerwa między blokami zajęć nie może przekroczyć 90 minut. Zajęcia specjalistyczne mogą rozpocząć się dopiero po zakończeniu całej części podstawowej.

Część praktyczna

20 godzin zajęć praktycznych obejmuje:

• 16 godzin jazdy w ruchu drogowym przeprowadzanych indywidualnie z instruktorem;

• 4 godziny jazdy w warunkach specjalnych – na płycie poślizgowej, co pozwala opanować techniki radzenia sobie z utratą przyczepności pojazdu.

  Reklama

Średni czas trwania kursu kwalifikacji wstępnej pełnej wynosi około 85 dni. Szkolenie jest dedykowane przede wszystkim osobom, które nie spełniają jeszcze minimalnego wieku wymaganego do uzyskania prawa jazdy kategorii C lub D, ale chcą jak najwcześniej przystąpić do przygotowań zawodowych.

Kwalifikacja wstępna przyspieszona to skrócona wersja kursu, przeznaczona dla kandydatów spełniających wyższy próg wiekowy. Zgodnie z przepisami, mogą z niej skorzystać osoby, które posiadają lub zamierzają uzyskać prawo jazdy kategorii C i C+E, a ukończyły co najmniej 21 lat, oraz osoby z kategorią D lub D+E, które ukończyły co najmniej 23 lata. To najczęściej wybierany wariant przez osoby, które zdecydowały się na zmianę zawodu lub chcą możliwie najszybciej podjąć pracę w transporcie.

Kurs trwa około 45 dni i pozwala na szybkie zdobycie świadectwa kwalifikacji zawodowej bez ograniczania zakresu wiedzy. Program obejmuje te same zagadnienia co wersja pełna, lecz w zmniejszonym wymiarze godzin.

Odrębną kategorią są kwalifikacje uzupełniające – przeznaczone dla kierowców, którzy już posiadają uprawnienia do prowadzenia jednej grupy pojazdów i chcą rozszerzyć je o kolejną. Kierowca posiadający np. kwalifikację zawodową w zakresie kategorii C i chcący prowadzić autobusy (kategoria D), nie musi przechodzić pełnego kursu od zera – wystarczy, że ukończy kurs uzupełniający. Zasady wyboru między wersją pełną a przyspieszoną są analogiczne jak w przypadku kwalifikacji wstępnej.

Zarówno kwalifikacja wstępna pełna, jak i przyspieszona kończą się egzaminem państwowym przeprowadzanym przez komisję powołaną przez Wojewodę. Egzamin odbywa się w ośrodku szkoleniowym i ma identyczną formę dla obu wariantów kursu.

Test pisemny trwa 45 minut i składa się z:

• 20 pytań z części podstawowej – dotyczących przepisów ruchu drogowego, zasad bezpieczeństwa, czasu pracy i obsługi tachografów;

• 10 pytań z części specjalistycznej – poświęconych specyfice przewozu rzeczy (kat. C) lub osób (kat. D).

  Reklama

Warunkiem zaliczenia egzaminu jest udzielenie co najmniej 16 poprawnych odpowiedzi w części podstawowej oraz co najmniej 5 poprawnych odpowiedzi w części specjalistycznej. Jeśli nie zdacie egzaminu, przysługuje wam prawo do jego powtórzenia, a tryb odwoławczy jest identyczny dla wszystkich wariantów kursu.

Po pozytywnym wyniku egzaminu przewodniczący komisji wystawia zaświadczenie o ukończeniu kursu i zdaniu egzaminu. Dokument tjest podstawą do uzyskania nowego prawa jazdy z wpisanym kodem 95. To właśnie ten kod informuje pracodawców i służby kontrolne w całej Unii Europejskiej, że kierowca posiada wymagane kwalifikacje zawodowe. Aby otrzymać prawo jazdy z kodem 95, należy:

• posiadać zaświadczenie o ukończeniu kursu i zdaniu egzaminu kwalifikacyjnego;

• przedstawić aktualne orzeczenie lekarskie potwierdzające brak przeciwwskazań zdrowotnych do pracy na stanowisku kierowcy zawodowego (wydane na podstawie art. 39j ustawy o transporcie drogowym);

• posiadać aktualne orzeczenie psychologiczne (art. 39k ustawy o transporcie drogowym);

• zgłosić się z kompletnymi dokumentami do właściwego Wydziału Komunikacji w celu wymiany prawa jazdy.

Uzyskanie świadectwa kwalifikacji zawodowej nie jest jednorazowe i bezterminowe. Przepisy nakładają na kierowców zawodowych obowiązek odbywania szkoleń okresowych co 5 lat, licząc od daty uzyskania kwalifikacji. Szkolenie okresowe obejmuje 35 godzin dydaktycznych i jest warunkiem przedłużenia ważności kodu 95 w prawie jazdy. Niedopełnienie tego obowiązku skutkuje utratą uprawnień do wykonywania przewozów zawodowych. Zarówno samą kwalifikację, jak i szkolenia uzupełniające można odbyć w Ośrodku Szkolenia Kierowców Poldek (https://poldek.pl/kursy/przewoz-rzeczy-osob/kwalifikacja-wstepna/).

Jeśli planujecie karierę kierowcy zawodowego, warto dobrze zaplanować cały proces – od uzyskania PKZ, przez wybór odpowiedniego kursu, aż po egzamin i wpis kodu 95. Solidne przygotowanie na tym etapie ułatwi wam wejście do branży transportowej i pozwoli rozwijać się w tym dającym bardzo dobre perspektywy zawodzie.