Goręczyno

Goręczyno jest wsią kaszubską jedną z najstarszych miejscowości i parafii kaszubskich, położna wśród malowniczych pagórków u podnóża Wzgórz Szymbarskich. Wsi dodają uroku przecinające ją meandry rzeki Raduni.

W okolicy Goręczyna występują ślady osadnictwa z przełomu I-II w. n.e. Świadczą o tym duże ich skupiska osadnictwa położone w pobliżu rzeki Radunia i na pobliskich wyniesieniach otoczonych małymi ciekami.

Goręczyno jest wsią kaszubską jedną z najstarszych miejscowości i parafii kaszubskich, położna wśród malowniczych pagórków u podnóża Wzgórz Szymbarskich. Wsi dodają uroku przecinające ją meandry rzeki Raduni.

Pierwszą wiadomość o istnieniu Goręczyna podają dwa dokumenty z 1241r. Wieś funkcjonowała jako siedziba wczesnośredniowiecznego okręgu - kasztelanii goręczyńskiej - jedna z najzamożniejszych i najstarszych na kaszubach, należąca do księcia lubiszewsko - tczewskiego Sambora II. Należało do niej 18 okolicznych wsi z czego 6 przestało istnieć. Sambor II nadał kasztelanię w Goręczynie wraz z 18 wsiami, wśród których były m.in. Kiełpino, Dzierżążno, Somonino, Raty, Ostrzyce, Leszno, Borcz, Wyczechowo i Sławki biskupowi kujawsko - pomorskiemu Michałowi z Włocławka w zamian za zrzeczenie się dziesięciny z całej dzielnicy.

Biskup rozpoczął podobno wznosić w Goręczynie swoją rezydencję, ale w 1282r. książę Mszczuj unieważnił nadanie Sambora II i włączył kasztelanię do swoich posiadłości. Biskup Wolmir zaczął zabiegać o przywrócenie dziesięciny snopowej, co ostatecznie doszło do skutku w 1282r. Po tej zmianie opole goręczyńskie znalazło się we władaniu Mszczoja II i stanowiło najprawdopodobniej włość książęcą.

W organizacji państwa krzyżackiego także nie tworzyło ono osobnej jednostki, ale należało do okręgu Kościerzyny. Po sprowadzeniu krzyżaków przez Konrada Mazowieckiego, w celu obrony Mazowsza przed napadami pogańskich Prusów, Goręczyno w 1309r. weszło w skład ziem (jednego z pięciu obwodów) zagarniętych przez zakon władcom polskim. Odtąd Pomorze Gdańskie przestało odgrywać rolę samodzielnego politycznego czynnika. Krzyżacy starali się opanować każdą dziedzinę życia Kaszub, począwszy od nadań ziemskich, które odtąd odbywały się prawie lennym magdeburskim - dla ziem krzyżackich na prawie chełmińskim. W 1380r. Winrich
von Kniprode nadaję połowę Goręczyna (i Somonina) braciom Nitschin i Barczelow, drugą połowę otrzymał Clocken.
Na podstawie pokoju toruńskiego Pomorze Mściwoja, w którego skład wchodziło Goręczyno, zostało przyłączone do Polski jako Prusy Królewskie. Utworzono z tych ziem trzy województwa: chełmińskie, malborskie i pomorskie ze stołecznym miastem Gdańsk. Goręczyno weszło w skład województwa pomorskiego. Po przyłączeniu ziem do Polski, zagarnietych przez Krzyżaków w województwie pomorskim utworzono pierwotnie 5 starostw. W 1683r. było ich już 16. Goręczyno należało do starostwa kościerskiego, a od roku 1764 do powiatu kościerskiego. Około 1650t., w Goręczynie było 9 gburów osiadłych oraz 14 komorników. Ok. 1885r. Goręczyno było wsią parafialną należącą do pow. kartuskiego.

Wraz z osadą Koszowatka liczyło 29 gospodarstw gburskich i 19 zagrodniczych na 2797 morgach ziemi. Zamieszkiwało ją 600 katolików i 9 ewangelików w 72 domostwach. We wsi istniał Kościół parafialny i szkoła. Stacja pocztowa znajdowała się w Kartuzach.

Zakon Kartuzów pomimo surowych zasad zaczął w bardzo szybkim tempie gromadzić dobra ziemskie wykupując je z prywatnych rąk. W 1462 roku wykupił część Goręczyna i Somonina od szlachcica Macieja. Drugą natomiast połowę Goręczyna i Somonina sprzedali Kartuzom w 1474r. odstępująca im matka Macieja - Elżbieta i brat Jan. Obie te transakcje zostały potwierdzone przez króla Kazimierza Jagiellończyka. Od 1772 roku, aż do odzyskania niepodległości (3 lutego 1920r.) Goręczyno podporządkowane było pruskiemu zaborcy.

Rysunek Kościoła Parafialnego w Goręczynie jest umieszczony w herbie gminy składający się z tarczy i godła. Godło w polu tarczy podkreśla cechy indywidualne gminy jako społeczności połączonej wspólnotą zajęć, więziami kulturowymi i tradycją. W centrum niebieskiej tarczy autor, Bogusław Gliński, umieścił rysunek kościoła parafialnego w Goręczynie, który przez ponad 750 lat był ośrodkiem łączącym mieszkańców prawie całego obszaru gminy. W dole tarczy, poniżej kościoła znajduje się Jezioro Ostrzyckie, z którego wypływa rzeka Radunia, płynąca malowniczymi meandrami przez teren gminy. Z prawej i lewej strony widać drzewa: iglaste i liściaste symbolizujące szatę roślinną gminy.

W okresie międzywojennym Goręczyno było jedną z 12 gmin wiejskich powiatu kartuskiego. Wieś ta, położona w pobliżu Wzgórz Szymbarskich, nad rzeką Radunią, w odległości około 2 km od stacji kolejowej. Ze sprawozdania administracyjnego Powiatowego Związku Samorządowego powiatu kartuskiego dowiadujemy się że:
* Wójtem gminy wiejskiej Goręczyno z siedzibą w Goręczynie był Maksymilian Litewski – przemysłowiec w Sławkach, podwójtem Jan Widrowski - rolnik z Goręczyna, ławnikiem Józef Flisykowski - rolnik z Somonina i Robert Markowski, a sekretarzem Franciszek Wojtera.

W czasie II wojny Światowej Kaszubi byli wcieleni do wojska niemieckiego, pod groźbą wywiezienia do obozu koncentracyjnego lub "na roboty" do Niemiec. Wielu z nich przy pierwszej okazji przechodziło do wojsk alianckich czy też partyzanckich. Należy wspomnieć o Alfonsie Flisykowskim (1902-1939), Maksymilianie Litewskim (1888-1939). W okupacji zginęli również: nauczyciel z Goręczyna Władysław Dąbrowski, wikariusz ks. Wacław Kuca oraz Anna Młyńska.

Chociaż Goręczyno jest małą wsią to wyraźnie zapisało swój ślad w historii nie tylko Kaszub.

Opracował: Błażej Plichta