Kleszcze atakują tego lata na potęgę - jak się przed nimi chronić?

Te niewielkie pajęczaki mogą doprowadzić do tego, że miły spacer w lesie czy wypoczynek na łące, znajdzie później swój finał na szpitalnej sali. Kleszcze, bo o nich mowa, mogą przenosić ponad 130 odmian różnych wirusów oraz kilka rodzajów bakterii. Ich ukąszenie może wywołać m.in. boreliozę. Wskaźnik zapadalności na nią w ciągu ostatnich ośmiu lat wzrósł dwukrotnie. A kleszczy z roku na rok przybywa. Jak ustrzec się przed ukąszeniem?

Pojawiają się już wczesną wiosną, gdy tylko aura się ociepli i do jesieni czyhają na łąkach, w parkach i lasach, a nawet nad jeziorem. W tym roku mamy do czynienia z prawdziwą plagą kleszczy. A te, mogą przenosić do 130 odmian wirusów, ponadto wiele rodzajów bakterii. Jednak najgroźniejsze z nich to kleszczowe zapalenie mózgu i borelioza. W pierwszym przypadku jest to choroba wirusowa, która może mieć fatalne skutki w postaci zapalenia opon mózgowych i zapalenia mózgu. Na kleszczowe zapalenie możemy się zaszczepić. Jest to szczególnie zalecane dla osób, których miejsce pracy zwiększa ryzyko kontaktu z pajęczakiem bądź turystom często przebywającym na łonie natury. Borelioza jest chorobą bakteryjną, a dokładnie zakażeniem krętkami.

Jak informuje, Wojewódzka Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Gdańsku, po siedmiu do dziesięciu dni od ukłucia przez zakażonego kleszcza pojawia się w tym miejscu zmiana skórna, która następnie (w okresie nawet do kilku tygodni) powiększa się, tworząc czerwoną lub sinoczerwoną plamę - tzw. rumień wędrujący. Miejscowej zmianie na skórze towarzyszą często objawy uogólnione, takie jak: zmęczenie, ból mięśni, gorączka, ból głowy, sztywność karku. Jak przestrzega, sanepid brak rozpoczęcia leczenia może prowadzić w konsekwencji do zapalenia opon mózgowo - rdzeniowych oraz mózgu, zapalenia nerwów, zapalenia stawów lub zaburzenia rytmu pracy serca.

Liczba zachorowań na boreliozę drastycznie wzrosła w ostatnich latach. W 2010 roku w Polsce odnotowano 9.005 zachorowań, natomiast w 2018 roku liczba ta wynosiła już 20.139. W tym roku od stycznia do maja zarejestrowano już 4.963 przypadków, a szczyt zachorowań to lipiec - październik. Zapadalność w 2010 roku wynosiła 23,8 proc., a osiem lat później już 52,4.

- W 2018 roku wśród mieszkańców powiatu kartuskiego odnotowano 12 potwierdzonych przypadków zachorowań na boreliozę, niemniej jednak liczba zgłoszonych dodatnich wyników badań laboratoryjnych oraz zgłoszeń podejrzeń zachorowań na boreliozę była znacznie większa i wynosiła łącznie 153 - tłumaczy Joanna Martyna z Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w Kartuzach.

- Każde zgłoszenie wymaga przeprowadzenia wywiadu epidemiologicznego z pacjentem oraz dokonania dogłębnej analizy każdego z przypadków, celem odpowiedniego zakwalifikowania zgodnie z obowiązującymi definicjami przepadków chorób zakaźnych opracowanych na potrzeby nadzoru epidemiologicznego. Mając na względzie powyższe jedynie 12 przypadków dodatnich czynników chorobotwórczych oraz zgłoszeń podejrzeń zachorowań na boreliozę jest większa od liczby zakwalifikowanych przypadków wynosi ona 68 - podkreśla.

Nie każdy kleszcz jest zakażony, ale trzeba dmuchać na zimne i po powrocie ze spaceru dokładnie obejrzeć swoją skórę. Im szybciej kleszcz zostanie usunięty, tym mniejsze jest ryzyko zakażenia.

Liczebność kleszczy jest uzależniona od warunków atmosferycznych. Bardzo gorące i suche okresy letnie są zabójcze dla tych stawonogów, podobnie jak mroźnie i bezśnieżne zimy. Kleszcze najlepiej czują się w zimy łagodne, gdy chroni je pokrywa śnieżna, a mrozy są krótkie. Mikroklimat w warstwach roślinności zamieszkiwanej przez kleszcze jest ważnym czynnikiem regulującym ich liczebność. W naszym umiarkowanym klimacie, wysokie temperatury latem połączone z niską wilgotnością powietrza mogą prowadzić do zwiększenia się śmiertelności tych pajęczaków, gdyż poniżej pewnego progu wilgotności powietrza nie są one w stanie absorbować wody z atmosfery - dodaje pracownik Sanepidu.

- Podobnie, długie zimy o wyjątkowo niskich temperaturach mogą wywołać wysoką śmiertelności kleszczy zimujących w glebie. Z drugiej strony, pokrywa śnieżna może chronić je przed niskimi temperaturami. Ocieplenie klimatu oraz coraz cieplejsze zimy są czynnikami przyczyniającymi się do rozszerzenia się zasięgów geograficznych kleszczy - informuje Joanna Martyna.

Każdy, kto lubi spędzać czas na świeżym powietrzu, będzie prędzej czy później miał kontakt z kleszczami. Po ukłuciu przez kleszcza należy działać szybko i niezwłocznie się go pozbyć.

- Kleszcza należy usuwać w całości, nie wolno go zgniatać ani kaleczyć. Nie należy go smarować masłem, olejem ani innym tłuszczem, gdyż w ten sposób zamyka się otwory oddechowe pasożyta, w wyniku czego wymiotuje on zawartością przewodu pokarmowego do ciała człowieka powodując jego zakażenie. Prawidłowe, skuteczne i bezpieczne postępowanie polega na usunięciu kleszcza za pomocą pincety. Kleszcza należy uchwycić tuż za główką, a przed napełnionym krwią odwłokiem i wyciągnąć ruchem prostym w górę. Aby kleszcz mógł zakazić żywiciela, musi być odpowiednio długo przyssany do skóry - postać dorosła około 2 dni, larwa lub nimfa kilka godzin - radzą pracownicy Wojewódzkiej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w Gdańsku.

Miejsce ukłucia należy zdezynfekować. Gdyby usunięcie kleszcza sprawiało trudności, należy zwrócić się o pomoc do lekarza. Nie należy smarować kleszcza żadną substancją, aby nie zwiększać ryzyka zakażenia.

Aby ustrzec się przed kleszczem, warto pamiętać o kilku zasadach. Wybierając się do lasu należy szczelnie się ubrać, nie zostawiać nieosłoniętych miejsc. Ważne jest to, by zakładać jasną odzież, bo na takiej łatwiej zauważyć kleszcza. Po powrocie do domu trzeba pamiętać o wytrzepaniu ubrania i dokładnym obejrzeniu ciała.

Dominik Ropela