Puzdrowo

dodatkowa nazwa w j. kaszub. Pùzdrowò, niem. Pusdrowo) – wieś kaszubska w gminie Sierakowice przy drodze wojewódzkiej nr 211 i na zachód od jeziora Świniewo.

Wieś jest siedzibą sołectwa Puzdrowo w którego skład wchodzą również Moczydło, Dąbrowa Puzdrowska i Puzdrowski Młyn. Dzisiejsze Puzdrowo coraz szybciej staje się zachodnią dzielnicą największej wsi kaszubskiej, dynamicznie rozbudowujących się sąsiednich Sierakowic.

Nazwę wsi można tłumaczyć podwójnie. Przedrostek „puzdro” można oznaczać pękate naczynie, zagłębienie w terenie lub przezwisko właściciela miejscowości. Do 1918 roku obowiązującą nazwą niemieckiej administracji dla Puzdrowa było Pusdrowo. Podczas okupacji niemieckiej w 1942 r. nazwa Pusdrowo została przez nazistowskich propagandystów niemieckich (w ramach szerokiej akcji odkaszubiania i odpolszczania nazw niemieckiego lebensraumu) zweryfikowana jako zbyt kaszubska i przemianowana na nowo wymyśloną i bardziej niemiecką – Pustrau.

Pierwsze wzmianki o Puzdrowie można znaleźć już w 1396 roku. Była to wieś szlachecka. W 1570 roku liczyła 18 włók roli. Wówczas jej właścicielami byli Jan Sadza, Paweł Bojan, Bartłomiej Bojan, Jakub Girsz oraz Marcin Girsz. Kolejne zapiski w źródłach historycznych pochodzą z XVII wieku. Informacje dotyczyły czterech szlacheckich właścicieli miejscowości w 1662 roku, a byli nimi Jerzy Bronk, Bartłomiej Sadzik, Jakub Bojan i Pobłocki. W kolejnych latach zmieniali się właściciele, a to na skutek zawierania związków małżeńskich i działów spadkowych. W 1772 roku wieś składała się z sześciu części.

W granicach wsi znajdował się niewielki las dębowy. Właściciele Puzdrowa i również dzierżawcy posiadali prawo warzenia piwa i palenia gorzałki. W poszczególnych działach osadzeni byli chałupnicy lub zagrodnicy, wyposażeni w niewielki kawałek ziemi.

Przez wieś przepływa rzeczka stanowiąca jedno z koryt Bukowiny. Jej wody napędzały młyn wodny znajdujący się na gruncie Józefa Łaszewskiego. To jednoworcze osiedle młyńskie w następnych latach rozrosło się w osadę Puzdrowski Młyn. Dobra lokalizacja Puzdrowa oraz stosunkowo dobre gleby sprawiają, że jest dość zasobna. Za czasów PRL uprawiano tu trawę nasienną, len, brukiew nasienną, sadzeniaki ziemniaków, marchew nasienną i jadalną. Nadal uprawia się tu truskawki. Rozpoczęto tu najwcześniej w okolicy prowadzić przemysłową hodowlę drobiu. Obecnie wieś nazywana jest „Zagłębiem Drobiarskim”.

Pierwszą szkołę uruchomiono tu w 1873 roku. Do tego roku dzieci uczęszczały do szkoły w Sierakowicach. W 1890 roku buynek spłonął. Odbunowano go i do końca I wojny światowej szkoła istniała jako placówka katolicka z niemieckim językiem nauczania. W okresie międzywojennym placówka była 4-klasowa. Po II wojnie światowej zaczęła funkcjonowac jako 5-klasowa, a od 1956 roku istniało już siedem klas. pod koniec lat sześdziesiątych szkołę rozbudowano dodając 1 izbę klasową. Dziesięć lat później wybudowano wolno stojący pawilon powiększając bazę lokalową szkoły. W 1907 roku założono w Puzdrowie spółkę produkcyjną „Fortuna”. Spółka zbudowała cegielnię produkującą cegłę sylikatową. Udziałowcami firmy byli: ks. Bernard Łosiński – proboszcz sierakowicki, p. Brzeski z Łyśniewa, p. Myszk z Dąbrowy Puzdrowskiej i Jan Sychta z Puzdrowa, ojciec ks. Bernarda Sychty. Cegielnia przetrwała jedynie do II wojny światowej. Podjęto próby uruchomienia produkcji, jednak zamiar się nie udał. Ostateczną likwidacją było zburzenie komina dokonane na początku lat osiemdziesiątych.

W 1949 roku Puzdrowo otrzymało już elektryczność. Była wtedy jedną z trzech wsi należących do gminy Sierakowice, która korzystała z elektryczności. Całe sołectwo zelektryfikowano pod koniec lat siedemdziesiątych. W latach 1952 i 1959 roku Puzdrowo przeżyło wielkie pożary. Spalone zagrody jednak odbudowano. Dziś we wsi znajdują się w większości nowe domy. Na obrzeżu wsi znajduje się do dziś duża kopalnia żwiru. Z Puzdrowa prowadzi asfaltowa droga do Łyśniewa. Inną szosą można dojechać do Tuchlina, Sulęczyna lub Kościerzyny. Główna trasa to droga państwowa Gdańsk – Słupsk. Przy szosie z Puzdrowa do Tuchlina wybudował swój dom p. Leon Puzdrowski. Jest jednym z niewielu mieszkańców gminy, którzy potrafią grać na instrumencie miechowym zwanym bandonią.

Miejscem, dzięki któremu Puzdrowo jest znane na całych Kaszubach jest bez wątpienia dom, w którym urodził się i wychował Bernard Sychta – ksiądz katolicki, działacz kaszubski, etnograf, językoznawca, dramatopisarz, malarz, poeta. W 1992 roku przed domem ustawiono obelisk, który ma przypominać wszystkim Kaszubom, że to tu urodził się zasłużony dla Kaszub i Kociewia, ks. Bernard Sychta.

Puzdrowo jest typową wsią rolniczą, z kilkoma dużymi gospodarstwami, zmodernizowanymi i wyspecjalizowanymi. Pozostałe gospodarstwa są małe, silnie rozdrobnione i funkcjonują według starych zasad. Silną stroną miejscowości jest produkcja mięsa kurzego. We wsi działa kilkanaście firm o charakterze usługowym. Znajdują się tu między innymi kopalnie żwiru, zakład dekarski, tapicerski, mechaniki pojazdowej, ciesielski oraz budowlany.

Zabudowa mieszkaniowa i usługi we wsi są skoncentrowane w granicach historycznego układu przestrzennego wzdłuż dróg nr 211 i 214. Przy szkole podstawowej powstał Park Praw Natury. Korzystać z niego mogą uczniowie jak i mieszkańcy oraz turyści. Istnieje także hala sportowa oraz boisko, z których można korzystać. Zabudowa to budynki jednorodzinne, zabudowania gospodarcze oraz niewielkie zakłady usługowe. Infrastruktura społeczna jest tu umiarkowanie rozwinięta. Ogranicza się tylko do budynku Szkoły Podstawowej. System gospodarki ściekowej jest oparty na sieci kanalizacji sanitarnej, która jest wspólnym projektem realizowanym przez gminy Sierakowice i Sulęczyno. Miejscowość ma pełen dostęp do sieci wodociągowej, a na jej terenie znajduje się hydrofornia.

Mieszkańcy wsi to przede wszystkim wielopokoleniowa ludność kaszubska. Mieszkańcy mają silne poczucie tożsamości kaszubskiej. W tutejszej szkole nieprzerwanie od kilkunastu lat prowadzone są zajęcia z języka kaszubskiego. Wśród ludności można zauważyć lokalny patriotyzm, który przejawia się przestrzeganiem tradycji i obrzędów kaszubskich.

Historia edukacji i szkolnictwa w Puzdrowie

W 1873 r. zorganizowano w Puzdrowie pierwszą szkołę. Dzieci, które dotąd musiały codziennie pokonywać, wprawdzie niedługą, ale uciążliwą – szczególnie w zimie – drogę do szkoły w Sierakowicach, mogły odtąd zdobywać elementarną wiedzę we własnej wsi. Był to okres zaboru pruskiego i dlatego tej nowej szkole, podobnie jak wszystkim pozostałym w Prusach Zachodnich, władze wyznaczyły germanizację jako główne zadanie. Być może, że był to też cel jej utworzenia (stosunkowo niewielką grupę łatwiej poddać indoktrynacji), ale przecież istoty matematyki czy religii zgermanizować się nie dało (jeśli wykluczyć stronę językową). W każdym razie oświatę dzieciom z Puzdrowa przybliżono.

Po odzyskaniu niepodległości szkoła w Puzdrowie musiała dobrze spełniać swoje podstawowe funkcje, dydaktyczną i wychowawczą, skoro 2 XII 1926 r. zorganizowano w niej konferencję rejonową, jedną z głównych wówczas form dokształcania nauczycieli. Jednak dwa lata później sytuacja wokół tej szkoły zaczęła się komplikować, a wszystko to w związku z reorganizacją szkoły w Sierakowicach. 1 IX 1928 r. dekretem Kuratorium Okręgu Szkolnego Pomorskiego podniesiono poziom organizacyjny Szkoły Powszechnej w Sierakowicach, przekształcając ją z pięcio – na siedmioklasową. W związku z tym przydzielono do niej dzieci z roczników klas III–VII z Puzdrowa, gdzie pozostawiono tylko klasy I i II. Drugi nauczyciel z tej wsi, Jan Borek przeprowadził się do Sierakowic. Trudno dziś ustalić, dlaczego mieszkańcy Puzdrowa nie przysyłali swych dzieci do szkoły w Sierakowicach i nie wzięli udziału w wywiadówce po zakończeniu pierwszego półrocza, w czasie której ówczesny kierownik szkoły w Sierakowicach, Leopold Schütz, wygłosił referat na temat znaczenia siedmioklasowej szkoły. W oficjalnych dokumentach zapisano, że nie doceniali oni znaczenia siedmioklasowej szkoły w zmienionych od czasów zaborów warunkach. Ta urzędowa ocena nie uwzględniała jednak możliwości wystąpienia innych powodów, które mogły kierować decyzjami rodziców z Puzdrowa. Jest, bowiem faktem, że w 1928 r. bardzo obfity był urodzaj ziemniaków, a pogoda sprzyjała ich wykopkom. Dzieci szkolne zatrzymywano, więc w domu – nie tylko w Puzdrowie – i zatrudniano przy jesiennych pracach polowych. Po wykopkach zaś nastąpiła bardzo surowa zima 1928/29, co w zachowanym z tamtych lat dokumencie odnotowano stwierdzeniem, że najstarsi ludzie nie pamiętają tak ostrych mrozów, które wraz z bardzo obfitymi opadami śniegu utrudniały normalne życie ludziom jeszcze w kwietniu 1929 r. Być może, że właśnie jesienne prace polowe i surowa zima wpłynęły na wspomnianą absencję. Za tą hipotezą zdaje się przemawiać fakt, że pod koniec kwietnia 1929 r. uczniowie klas III – VII z Puzdrowa zaczęli uczęszczać na lekcje do Sierakowic.

Zdawało się, że sytuacja szkolna na linii Puzdrowo–Sierakowice unormowała się. Tymczasem, pół roku później, po feriach jesiennych (29 IX – 20 X 1929) uczniowie z Puzdrowa ponownie przestali uczęszczać do sierakowickiej szkoły. Ich rodzice zaś wysłali delegację do kuratora szkolnego z prośbą o odłączenie dzieci z Puzdrowa od szkoły w Sierakowicach. Nie wiadomo nic o przyczynach takiego kroku. Być może odżyły dawne powody (prace polowe, pogoda) albo zaistniały nowe, np. zbyt surowe metody wychowawcze i wymagania dydaktyczne wobec nowych uczniów, a może po prostu do głosu doszły ambicje – wcale nie najgorsze – posiadania własnej, pełnej placówki oświatowej. Jednak wszelkie dywagacje na ten temat nie mają znaczenia wobec faktu, że ławki uczniów z Puzdrowa były puste, a stan niepewności trwał niepokojąco długo, bo aż trzy lata.

Sprawa została ostatecznie rozstrzygnięta w roku szkolnym 1932/33, czyli 60 lat po utworzeniu pierwszej szkoły w Puzdrowie. Decyzję podjęło Kuratorium Okręgu Szkolnego Poznańskiego, jako że w międzyczasie likwidacji uległo Kuratorium Okręgu Szkolnego Pomorskiego. Zgodnie z tą decyzją zmieniono stopień organizacyjny szkoły w Sierakowicach z siedmio- na sześcioklasową. Jednocześnie anulowano wspomniany dekret z 1928 r., na 932/33, mocy którego Puzdrowo włączono do sierakowickiego obwodu szkolnego.

1 IX 1932 r. Puzdrowo otrzymało wreszcie własną szkołę. Tyle czasu musiało upłynąć, by do świadomości decydentów dotarła niepodważalna prawda, że szkoła nawet w małej wsi jest nie tylko przedmiotem dumy jej mieszkańców, jest nie tylko jej nobilitacją, ale nieodłączną, niemalże organiczną cząstką kulturową, umacniającą jedność środowiska wiejskiego, bez której musi ono ulec deprecjacji i pogrążyć się w marazmie. (...)

Ten – w skali kraju czy nawet regionu – epizod miał dla społeczności Puzdrowa znaczenie doniosłe i dalekosiężne, bo wpłynął w znacznym stopniu – w sensie pozytywnym – na dzisiejszy kształt tej wsi, był swoistym aktem erekcyjnym, symbolicznie położonym przez jej mieszkańców pod dziś istniejącą szkołę."