„Scynanié kani” - film o pradawnym kaszubskim zwyczaju

Znany od wieków na Kaszubach zwyczaj ścinania kani stał się tematem filmu dokumentalnego pt. „ Scynanié kani” w reżyserii Andrzeja Dudzińskiego. Obraz powstał z inicjatywy Muzeum Kaszubskiego w Kartuzach, które jest też jego producentem. W piątkowy wieczór, w niedawno oddanej do użytku nowej sali wystawienniczej, odbyła się uroczysta premiera dokumentu. Film można już też oglądać w sieci.

O tym skąd wziął się zwyczaj ścinania kani i jak dawniej ptak ten postrzegany był na Kaszubach, przekonać się mogli widzowie, którzy w piątek przybyli na premierę filmu wyprodukowanego przez kartuskie muzeum. Do współpracy przy tworzeniu dokumentu zaproszono wiele instytucji i osób związanych z Kaszubami. Wystąpili w nim badacze, regionaliści i artyści. Co istotne, obraz ma wiele walorów edukacyjnych i wychowawczych. „Ścinanie kani”, jak większość zwyczajów i obrzędów, ma służyć utrwalaniu tożsamości regionalnej, głębszemu utożsamianiu się ze swoją małą ojczyzną, nie tylko wśród młodzieży, ale także wśród dorosłych członków społeczności.

Sama kania jest bohaterką wielu legend i podań.

- Kania jako ptak drapieżny symbolizowała w wierzeniach ludowych zło oraz nieurodzaj, dlatego też aby zapobiec suszy podczas nadchodzącego sezonu letniego, dokonywano obrzędowego ścięcia ptaka – informuje Barbara Kąkol, dyrektor Muzeum Kaszubskiego w Kartuzach.

Z kolei Piotr Schmandt, który jest autorem książki pt. "Sobótka, ścinanie kani, ogień i czary na Kaszubach", opowiada w filmie o tym, że kania była kiedyś kobietą. Przeobrażenie jej w ptaka nastąpiło w czasach, gdy Jezus ze św. Piotrem wędrowali po świecie. Strudzeni długą drogą i skwarem, wstąpili do pewnej kobiety, by zaspokoić pragnienie orzeźwiającą wodą. Niestety, nieżyczliwa gospodyni odmówiła świętym pielgrzymom nawet łyka wody ze swojej studni. Odtąd, zmieniona w kanię, cierpi z powodu niekończącego się pragnienia. 

Widowisko ścinania kani odtwarzano od lat 70. XX wieku na uroczystościach sobótkowych na Kaszubach środkowych i południowych.

- W 1978 roku widowisko to odbyło się w Paszku, skąd dwa lata później przeniesiono je do Chmielna, gdzie odbywa się do dziś. W tamtych czasach jednak nie wszystko było tak oczywiste, jak obecnie, ówczesna władza ludowa chciała mieć kontrolę nad wszystkim. Także nad odprawianiem ludowych obrzędów - przypomina Barbara Kąkol.

Warto dodać, że w 2016 r. kartuskie muzeum we współpracy z Zespołem Szkół w Kiełpinie zorganizowało rekonstrukcję obrzędu ścinania kani. W kolejnych latach, znana i ceniona rzeźbiarka - Irena Brzeska stworzyła spektakl "Kania – drewniany ptak", którego inspiracją stał się ten stary zwyczaj.

- Film przedstawia szerokie spectrum działań mieszkańców Kaszub w pielęgnowaniu tej długiej tradycji. Ścinanie kani obecnie przebiega w żartobliwym nastroju, ale nie brakuje w nim także elementów poważniejszych. Pod przykrywką oskarżania kukły - ptaka, na wierzch wychodzą bolączki czy też grzechy mieszkańców danej miejscowości - wyjaśnia dyrektor muzeum.

Na piątkową premierę przybyli m.in.  Danuta Rek, radna Sejmiku Województwa Pomorskiego, Sylwia Biankowska, zastępca burmistrza Kartuz, Dariusz Las, kierownik wydziału promocji i współpracy z organizacjami pozarządowymi w urzędzie miejskim, Aleksandra Pitra-Kox, Piotr Schmandt z Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej, Franciszek Szczęsny, a także Andrzej Busler wieloletni prezes gdyńskiego ZKP. Po projekcji filmu nastąpiła krótka rozmowa z reżyserem.

Podczas spotkania dokonano też uroczystego wręczenie certyfikatów uczestnikom kursu pn. "Tańcowała igła z nitką". Prowadzącą kurs była Alicja Serkowska, obecna wiceprezes Stowarzyszenia Twórców Ludowych. Projekt otrzymał dofinansowanie Gminy Kartuzy.

Zdjęcia: Ryszard Mielewczyk