Tłusty Czwartek, a więc dzień łasucha. Wiemy, jakie pączki lubicie najbardziej

Izabela Szwertfeger Redakcja Kartuzy.info

08/02/2024 11:25

Tłusty czwartek jest świętem uwielbianym przez wiele osób. W tym dniu nie możemy się doczekać, aby skosztować różnorodnych smakołyków, których wybór jest ogromny. To czas, kiedy możemy rozkoszować się pysznymi pączkami i innymi przysmakami, zanim rozpocznie się okres powściągliwości. Zapytaliśmy naszych rozmówców o ich ulubione smaki oraz ciekawostki związane z tym świętem. dowiedzieliśmy się również, jak pączki wpływają na zdrowie i nasze samopoczucie.

Geneza tłustego czwartku sięga czasów pogańskich, gdy obchodzono święto symbolicznie, jako kończące zimę i witające nadejście wiosny. To był dzień pełen radości i obfitości, kiedy spożywano tłuste potrawy, zwłaszcza mięso, oraz delektowano się winem. Pączki, przygotowywane z ciasta chlebowego i nadziewane słoniną, stanowiły jedno z charakterystycznych dań tłustego czwartku. W kulturze rzymskiej zwyczaj ten obchodzono raz w roku jako tzw. tłusty dzień.

Okoliczności XVI wieku w Polsce przyniosły nową praktykę jedzenia pączków w formie słodkiej. Początkowo miały one odmienny kształt niż dzisiaj i zawierały w sobie ukryty orzeszek lub migdał. Według wierzeń, osoba trafiająca na taki szczęśliwy pączek miała być obdarzona dostatkiem, szczęściem i sukcesem. Tradycja jedzenia pączków w tłusty czwartek na Kaszubach zaczęła się rozpowszechniać na wsiach dopiero pod koniec XIX i na początku XX wieku. Kaszubi wierzyli, że konsumowanie słodkiego i tłustego jedzenia przyniesie im pomyślność i dobrobyt. Tradycja ta, zależna od daty obchodów świąt wielkanocnych, ma długie korzenie i jest silnie zakorzeniona w kulturze wielu społeczności.

Reklama

-Zapusty to są ostatnie dni karnawału – niedziela, poniedziałek, wtorek. Tłusty czwartek funkcjonował na Kaszubach, ale to zapusty były takim trzydniowym kulminacyjnym okresem kończącym karnawał. Są to ostatnie trzy dni (niedziela, poniedziałek, wtorek) przed Popielcem, popularnie zwane Zopustami. Goszczono się wzajemnie, nie zapominając o tańcach i zabawie. W tych dniach szczególnie gospodynie na Kaszubach wypiekają pączki – purcle i faworki potocznie nazywane chruścikami. We wtorek do syta objadano się purclami, ale część drożdżowego ciasta trzymano do wieczora, by upiec z niego w gorącym popiele specjalny popielcowy placek. Wypiekano także placki – plińce. Zapusty musiały być wesołe, żeby post był smutny. Dawniej poszczono aż do Wielkanocy. Patelnie, były wywieszane na płot, aby nie kusiło gospodyni, aby ich użyć. W kuchni królował chudy żur, jęczmienne kasze, ziemniaki, sledzie czy inne ryby, olej i sledzówka (słona woda ze śledzi). Na Kaszubach mniej znany był tłusty czwartek, aczkolwiek był on także na Kaszubach obchodzony. O zwyczaju pieczenia pączków i placków z żytniej mąki pisze w swym kaszubskim słowniku ks. B. Szychta (1967–1976): „pùrcel-młodzowi kùszk piekli w òléju, pòl. pączek, np. W zôpùstê mëma napiekla calą miskã pùrclów”. Dawniej w Kartuzach organizowano barwne pochody i tańce przyśpiewując sobie przy nich: 'Ściera, Maciera, Nie chciała prostego, Kręconego walca, Poszła do Koszbańca'. Dawniej istniało także przekonanie, że należy w zapusty koniecznie tańczyć dla urodzaju zbóż i lnu. Dodowem na to jest stara opowieść, że w Kożyczkowie kobieta, ciężko i obłożnie chora, w zapusty ostatkiem sił zwlokła się z łóżka i podreptała na wysoki len. Dzisiaj w tradycyjnych domach kaszubskich w tłusty czwartek degustuje się pączki wypiekane w piekarniach, zaś te własne, kaszubskie przyrządza się w sobotę, by na niedzielę, poniedziałek i wtorek starczyły - opowiada Barbara Kąkol, dyrektor muzeum Kaszubskiego w Kartuzach.

Barbara Kąkol

Terminy takie jak ostatki, kusaki, śledzik, mięsopust czy podkoziołek ściśle wiążą się z okresem karnawału, trwającym od święta Trzech Króli aż do diabelskiego wtorku poprzedzającego Środę Popielcową, co oznacza początek Wielkiego Postu. To okres, oznaczający ostatnie dni karnawału, które następują po tłustym czwartku.

Reklama

- Tłusty czwartek, to moje święto, kocham je. U mnie w domu nie było stricte tłustych czwartków, tylko tak zwane zôpùstë. Piekło się te pączki na weekend, przed środą popielcową, i także na wtorek, na tak zwanego śledzika. Pracowałam dziesięć lat jako doradca handlowy i sprzedawałam pokrycia dachowe i materiały budowlane, pamiętam dobrze, że tam te tłuste czwartki były zawsze bardzo obfite. Ja najbardziej uwielbiam, tradycyjne kaszubskie pączki, tzw. pùrcle, oczywiście domowe. To są najlepsze jakie mogą być, najlepiej z dżemem z róży - podkreśla Karolina Stankowska, znana jako Kaszubska Influencerka.

Karolina Stankowska

Poza pączkami, w naszym regionie dużym zainteresowaniem cieszą się również tzw. chrusty. Są to chrupiące kokardki z kruchego ciasta, zazwyczaj składające się z mąki, dużej ilości żółtek, kwaśnego mleka, proszku do pieczenia oraz odrobiny spirytusu. Dzięki tej mieszance składników ciasto absorbuje mniej tłuszczu podczas smażenia, sprawiając, że chrusty są lżejsze i mniej kaloryczne niż tradycyjne faworki czy też pączki. Przygotowanie tych smakołyków może być czasochłonne, ale ich wyjątkowy smak rekompensuje wszelki trud włożony w ich przygotowanie.

Reklama

- Nasza kawiarnia działa już około dwóch lat, ale od samego początku w tłusty czwartek jest sporo zainteresowanie naszymi pączkami. Do wyboru mamy cztery smaki: słony karmel, nutella, pistacja oraz frużelina, ale największą popularnością cieszą się pistacja oraz słony karmel, to takie najbardziej chodliwe smaki. Sama osobiście najchętniej sięgam właśnie po pistację, ale uwielbiam też pączki, które co roku przygotowuje moja babcia, koniecznie z frużeliną. Są przepyszne! - opowiedziała nam Amelia Pioch, która pracuje w kartuskiej kawiarni "Piekarnik Gosi"

Amelia Pioch

Wiele osób, ma obawy przed zjedzeniem tego słodkiego przysmaku, ponieważ są one wysoko kaloryczne. Czy to jednak powód, żeby nawet w święto odmawiać sobie tej słodkiej przyjemności?

Reklama

- Jako dietetyczka, mająca wiedzę na temat zdrowego odżywiania, zdarza mi się spożywać pączki. Prawdą jest, że pączki nie cieszą się dobrą reputacją w świecie dietetycznym, ponieważ należą do produktów, których unikamy w codziennej diecie. Wytworzone z białej mąki i zawierające dużą ilość cukru, mają wysoki indeks glikemiczny. Dodatkowo obfitują w niezdrowe nasycone kwasy tłuszczowe oraz tłuszcze trans. Wiele pączków dostępnych w dyskontach i dużych sklepach zawiera także znaczną ilość dodatków do żywności, takich jak emulgatory, substancje spulchniające, regulatory kwasowości, substancje zapachowo-smakowe, utwardzane tłuszcze, barwniki i substancje konserwujące. To wszystko sprawia, że są trudne do strawienia, ubogie w składniki odżywcze i kaloryczne. Czy oznacza to, że powinniśmy całkowicie zrezygnować z pączków? Nie do końca. Jeśli na co dzień dbamy o zdrowe nawyki żywieniowe, spożywając dużo warzyw i owoców, oraz utrzymujemy aktywny tryb życia, nawet będąc na diecie redukcyjnej, od czasu do czasu możemy sobie pozwolić na małe "grzeszki" — a do nich w tłusty czwartek zalicza się właśnie pączek. Jednak spożycie pączka nie spowoduje natychmiastowego przyrostu wagi. Co więcej, zbyt rygorystyczna dieta, obsesyjne liczenie kalorii i nadmierna kontrola nad tym, co jemy, może negatywnie wpłynąć na nasze samopoczucie psychiczne, które jest równie istotne dla zdrowia. Osobiście unikam wyrobów cukierniczych i przetworzonej żywności na co dzień, ale w tłusty czwartek zdarza mi się zjeść pączka, choć raczej ograniczam się do jednego. Wybieram zwykle ten z mojego ulubionego rodzaju nadzienia pistacjowego, z lokalnej cukierni. - Zaznacza Marika Frankowska, dietetyczka z Goręczyna.

Marika Frankowska