Gmina Chmielno

Gmina Chmielno najmniejsza z gmin powiatu kartuskiego położona jest w sercu Pojezierza Kaszubskiego w odległości 44 km od Gdańska i 9 km od Kartuz. Zajmuje 79 km2 powierzchni i liczy 6464 ludności.

Przez tereny gminy przebiega trasa turystyczna "Droga Kaszubska" prowadząca z Garcza do Wieżycy.

Do najważniejszych wzniesień należy Góra Tamowa (224 m n.p.m.), z której roztacza się wspaniały widok na okolice. Wody jezior są najważniejszym składnikiem krajobrazu gminy. Stanowią 15% powierzchni ogólnej i są zaliczane do I klasy czystości. Podstawą życia miejscowej ludności jest rolnictwo i turystyka.

Stolica gminy - Chmielno - "Perełka Pomorza" to najpiękniej położona miejscowość na Kaszubach. Tytuł najpiękniejszej miejscowości regionu nadany w plebiscycie czytelników "Dziennika Bałtyckiego" pokazuje, jak wielką popularnością cieszy się ta malownicza wieś położona między jeziorami Białym, Kłodno i Rekowo.

Słynie z ceramiki neclowskiej (warto zobaczyć Muzeum Ceramiki Kaszubskiej Neclów i samemu spróbować sztuki wykonania naczyń z gliny), stuletnich tradycji letniskowych, imprez kulturalnych (w Chmielnie odbywa się finał wojewódzki konkursu prozy i poezji kaszubskiej "RODNO MOWE", Sobótek Chmieleńskich z widowiskiem "Ścinanie kani", spektaklu "Wesele Kaszubskie" w wykonaniu Zespołu "Chmielanie" pokazującego w barwny sposób kaszubskie zwyczaje i obrzędy weselne, "Mistrzostw Polski w Zażywaniu Tabaki", "Dożynek Gminnych", wystaw poplenerowych, konkursów m. in. na "Szopki Bożonarodzeniowe", Przeglądów Jasełek, pokazów i degustacji potraw regionalnych, możliwości odbycia rejsu statkiem białej floty "Damroka" po Jeziorze Białym oraz wiele innych.

Atutami gminy są bogata baza noclegowa z kwaterami prywatnymi, agroturystycznymi i ośrodkami wypoczynkowymi na około 2000 miejsc noclegowych, zaplecze sportowe z nowoczesną halą widowiskową, strzeżone plaże, oraz rozwój infrastruktury gospodarczej.

Malowniczy krajobraz, czysta woda jezior, świeże powietrze i interesujący folklor kaszubski sprawiają, iż tereny gminy są atrakcyjne dla wszystkich rodzajów turystyki i rekreacji, a kaszubska gościnność powoduje, że kto tu raz przyjedzie - wraca zawsze.


ARTYŚCI LUDOWI

Chmielno słynie przede wszystkim z garncarstwa kultywowanego od X pokoleń w rodzinie Neclów. Właśnie przy ich warsztacie 23 czerwca 1993 roku otwarto Muzeum Ceramiki Neclowskiej. Można w nim oglądać wyroby dziadka i wuja Karola Elasa - Necla, który po śmierci Ryszarda Necla przejął zakład.

Istnieje też drugi warsztat garncarski z ręczną produkcją wyrobów ceramicznych glinek z Niemiec i Holandii. Jego właścicielem jest Eugeniusz Trowski.

Malarstwo na szkle to stara tradycja na Kaszubach, sięgająca XVII - XVIII wieku. Niegdyś w obrazach malowanych tą techniką dominowała tematyka religijna. Sztuka malowania na szkle do dziś jest żywa. Od 30 lat popularyzują ją m. in. doroczne konkursy "Ludowych Talentów" organizowane przez Zrzeszenie Kaszubsko - Pomorskie. Uczniowie ze Szkoły Podstawowej w Borzestowie pod opieką nauczycielki Agnieszki Cirockiej, która uczy młodzież tej starej sztuki zajmują czołowe lokaty w "Ludowych Talentach".

Widoki z Kaszub, piękno przyrody stara się pokazywać najczęściej w swojej twórczości malarka Krystyna Malek z Garcza w gminie Chmielno. Lubi malować na szkle. Obrazy wykonane tą techniką mają bardziej wyraziste kolory i chętnie kupowane są przez turystów polskich i zagranicznych jako pamiątki z Chmielna. Obecnie prowadzi zajęcia plastyczne w Gminnym Ośrodku Kultury w Chmielnie przekazując talent malarski młodszym pokoleniom.

Od wielu lat kultywowane jest hafciarstwo, należące również do najstarszych przejawów sztuki ludowej. Zajmują się tym profesjonalnie Maria Pastwa i Stefania Witos. Ich haftowane serwetki i obrusy cieszą się wielkim powodzeniem wśród gości z Polski i zagranicy.

Wyrobem instrumentów ludowych zajmuje się Jan Lelek z Borzestowa. "Diabelskie skrzypce", "burczybasy" są używane przez kapele zespołów ludowych.

Burczybas to beczułka z klepek z ogonem z końskiego włosia związanym na węzeł od spodu jej denka. Ów ogon, obficie polewany wodą i rytmicznie pociągany wydobywa z burczybasa niski, buczący dźwięk.

Diabelskie skrzypce są instrumentem nie tyle smyczkowym, co perkusyjnym. Składają się z kija, deski wyciętej na kształt skrzypiec, do której przymocowane jest blaszane pudełko wypełnione twardymi przedmiotami grzechoczącymi przy potrząsaniu i głowy - maski w spiczastym kapeluszu z blaszkami wokół ronda, na szczycie kija. Gra się na tych skrzypcach stukając kijem w podłogę, wówczas brzęczą i grzechoczą.

Wszystkie wyroby artystów ludowych dostępne są w sprzedaży w punkcie IT mieszczącym się w Gminnym Ośrodku Kultury w Chmielnie.


SYLWETKI ZASŁUŻONYCH POSTACI W HISTORII CHMIELNA

- Troyan - jedyne znane nazwisko kasztelana chmieleńskiego, o którym mówi wzmianka historyczna z 1304 roku, kiedy to występował on jako świadek w sporze o majątek Kłodawa.

- Piotr Bukowski (1874 - 1941) - organista chmieleński w latach 1901 - 1940. W 1912 roku założył koło śpiewacze "Lutnia" i chór męski "Harmonia", które krzewiły pieśń polską. Był działaczem Kółka Rolniczego (powstałego 29 października 1912 roku), pierwszym sekretarzem i skarbnikiem. Kółko występowało przeciw akcji wywłaszczeniowej, szerzyło oświatę rolniczą i propagowało akcję trzeźwościową. W latach 1920 - 35 prowadził Urząd Stanu Cywilnego. W czasie II wojny światowej, mimo zakazu śpiewał polskie pieśni kościelne. Aresztowany 4 kwietnia 1941 roku i osadzony w obozie Stuthoff, zginął 2 czerwca 1941 roku.

- Franciszek Necel (1868 - 1935) - twórca ceramiki kaszubskiej w Chmielnie przybyły w 1897 roku z Kościerzyny. Własny zakład otworzył w 1905 roku, dając tym samym początek słynnej na całym świecie ceramice neclowskiej. W czasie I wojny światowej był listonoszem, musiał bowiem przerwać pracę garncarską z powodu braku niektórych surowców.Podjął ja i rozwinął na dużą skalę po 1920 roku. Duże znaczenie dla rozwoju miały odwiedziny prezydenta RP Stanisława Wojciechowskiego w 1923 roku. Zmarł po długiej chorobie 17 kwietnia 1935 roku.

- Franciszek Kręcki (1883 - 1940), prawnik, bankowiec, działacz instytucji i organizacji polskich na Pomorzu Gdańskim, urodzony w Borzestowie. Po ukończeniu studiów prawniczych rozpoczął pracę w firmie zbożowej Dom Handlowy i Komisowy "Ceres" na stanowisku jednego z dyrektorów. W latach 1911 - 12 kierował samodzielnie redakcją "Gryfa". Współpracował z "Gazetą Kartuską". Po wybuchu wojny został aresztowany i odesłany do obozu zagłady w Stuthoffie, gdzie zginął 22 marca 1940 roku. Za działalność społeczną, polityczną i wojskową otrzymał Order Virtuti Militari, Krzyż Kawalerski Orderu Polonia Restituta i Złoty Krzyż Zasługi.

- Franciszek Treder (1903 - 1980) - nauczyciel, działacz i twórca Muzeum Kaszubskiego w Kartuzach. Urodzony w Łączyńskiej Hucie k. Borzestowa. Ze względu na chorobę serca musiał zrezygnować z zawodu nauczyciela i zajął się gromadzeniem zabytków kultury materialnej i sztuki ludowej Kaszub oraz wyrobem szkolnych pomocy naukowych. W 1950 roku przekazał do Muzeum Kaszubskiego w Kartuzach zebrane przez siebie eksponaty. Powierzono mu kierownictwo muzeum, potem został kustoszem aż do przejścia na emeryturę w 1973 roku. Za swoją działalność kulturalną otrzymał Medal Stolema. Obecnie jego imię nosi Muzeum Kaszubskie w Kartuzach i Szkoła Podstawowa w Borzestowie. Zmarł 22 sierpnia 1980 r.

- Bernard Grzędzicki (1898 - 1973) - nauczyciel, działacz regionalny, miłośnik historii i etnografii. Pracował jako nauczyciel w Pierszczewie, Sulęczynie, Chmielnie, Reskowie i Cieszeniu. Od 1970 roku jako emeryt prowadził Szkolne Koło Regionoznawcze w Szkole Podstawowej w Chmielnie. Działał na rzecz rozwoju kaszubskiej sztuki ludowej, popularyzując przede wszystkim ceramikę Neclów. Jest autorem przewodnika turystycznego "Chmielno i okolice", informatora "Chmielno, Kartuzy i okolice" oraz "Monografii Chmielna. Wiadomości o środowisku wsi". Za swoje zasługi na rzecz kaszubszczyzny odznaczony został medalem "Zasłużony Ziemi Gdańskiej" oraz innych. Zmarł 18 sierpnia 1973 roku.

- Józef Szotowski (1842 - 1911) - ksiądz, działacz społeczny na Kaszubach i wśród emigrantów polskich we Westfalii. W 1893 roku został proboszczem w Chmielnie. Z jego inicjatywy 1897 roku powstał Bank Ludowy w Chmielnie, a w 1908 roku w oparciu o jego kapitały spółka handlowa typu "Kupiec". Był członkiem Towarzystwa Rolniczego powiatu kartuskiego, założonego w 1894 roku. W parafii i okolicy rozpowszechniał polskie książki i pieśni kaszubskie. Był wielkim orędownikiem polskości, przciwstawiał się dzielnie germanizacji. W 1906 roku wybudował nowy dom parafialnego szpitala dla ubogich w Chmielnie. Zainicjował powstanie parafii w Wygodzie (1902) i parafii w Brodnicy Górnej (1905). Zmarł 27 sierpnia 1911 roku i pochowany został na cmentarzu w Chmielnie. Jego pamięci poświęcono tablicę na Domu Pomocy Społecznej, mieszczącym się w dawnym szpitaliku.

- Szczepan Keller (ur. 10 lipca 1827 w Chmielnie, zm. 20 października 1872 w Pogódkach) ksiądz katolicki, założyciel i redaktor "Pielgrzyma" urodzony w Chmielnie. "Pielgrzym" ukazywał się od 1 stycznia 1869 roku w Pelplinie i był tygodnikiem religijno - oświatowym. Był świetnym kaznodzieją, a w swojej działalności oświatowej i pisarskiej sprawy wyznaniowe traktował zawsze jako najważniejsze. Zmarł nagle 20 października 1872 roku w Pogódkach zaledwie w wieku 45 lat.


CO WARTO ZWIEDZIĆ I ZOBACZYĆ W GMINIE CHMIELNO

Budynki w centrum Chmielna:
- Szkolnego Schroniska Wycieczkowego - dawna siedziba szkoły, zbudowana w 1888 roku,
- Urzędu Gminy - dawna organistówka, od 19 marca 2004 jest siedzibą Urzędu Gminy Chmielno.

Stacja kolejowa

Piękne widoki

Góra Tamowa, 224,1 m n.p.m. położona na wschód od Zawór z punktem widokowym, według legend góra ta była miejscem, na którym stał gród warowny, w którym panowała okrutna władczyni Tamowa.

Dziewcza Góra - wzniesienie 226 m n.p.m. położone nad jeziorem Łapalickim w Garczu z letnim domkiem nieżyjącej już dziennikarki, działaczki kaszubskiej, twórczyni telewizyjnego programu kaszubskiego "Rodno Zemia", autorki m. in. "Bedekera Kaszubskiego" - Izabelli Trojanowskiej.

Garecznica, wzniesienie nad jeziorem Długim koło wsi Borzestowo, z którym wiążą się opowieści o zapadłym zamku przeklętym przez starą służącą, której kazano na szczyt góry nosić wodę z jeziora; o tajemniczej dziurze w szczycie, która wyrzucała na powrót wszystko, co się w nią wrzuciło; a także o śpiącym wojsku kaszubskich rycerzy.