Kartuzy.Poznaj historię bożonarodzeniowej szopki

O tym skąd na Kaszubach wzięła się choinka, jak kolędowano w przeszłości, a także tym, jak na przestrzeni lat zmienił się wygląd tradycyjnej szopki bożonarodzeniowej opowiada Barbara Kąkol, dyrektor Muzeum Kaszubskiego w Kartuzach. Zaprasza także na wernisaż wyjątkowej wystawy kaszubskich szopek, która już w piątek pojawi się na terenie Muzeum.

Boże Narodzenie zwane na Kaszubach - Godë, jest jednym z ważniejszych świąt w tradycji kaszubskiej. Ten szczególny czas obchodzono w przeszłości różnie, zawsze jednak związany był z radością, barwnymi pochodami, zabawami, wróżbami i życzeniami. Dzisiaj kojarzy się nam również z szopką i choinką.

- Choinka jest najnowszym, XIX - wiecznym, elementem tych Świąt, który wyparł snop zboża - dawniej symbol obfitości, stawiany w izbie podczas Wigilii. Dłuższą tradycję mają grupy kolędnicze, nazywane Gwiazdkami lub Gwiżdżami , którzy wędrowali od Wigilii do Trzech Króli. Niekiedy cały pochód, z Gwiżdżem na czele, liczył kilkunastu młodzieńców przebranych za symbolizujące dostatek, zdrowie i płodność zwierzęta. Na Kaszubach występują także Trzej Królowie lub tak zwani szopkarze. Autorzy wielu opracowań na ten temat opisują tradycję kolędowania z szopką w okresie Adwentu lub w wigilię Święta Trzech Króli - opowiada Barbara Kąkol, dyrektor Muzeum Kaszubskiego w Kartuzach.

- O tradycji kolędowania informuje m.in. Eugeniusz Pryczkowski. "Trzej królowie" chodzą od Bożego Narodzenia do 6 stycznia. Jeden miał gwiazdę, drugi szopkę, trzeci puszkę do której wrzucane są pieniążki. Zwykle recytują wiersz z życzeniami. Następnie śpiewają jedną lub dwie kolędy. Oczywiście im piękniej się zaprezentują, tym szczodrzej będą obdarowani. Z kolei Bożena Stelmachowska w swojej pracy "Rok obrzędowy na Pomorzu", zauważyła, że w powiecie kartuskim chłopcy chodzą z szopką już dwa tygodnie przed Bożym Narodzeniem - dodaje dyrektor muzeum.

Więcej na temat tradycji kolędniczej przeczytać można w artykule "Gwiazdka na Kaszubach" opublikowanym w numerze IX pisma "Gryf" z 1909 r.

- Przez cały czas Adwentu aż do trzech Króli i dłużej panuje zwyczaj obnoszenia szopki. Są wprost zawodowi szopkarze, dorośli mężczyźni, którzy kilka mil na okół obnaszają szopkę, idąc najczęściej w trójkę, a wracają obdarzeni żywnością i pieniędzmi. Zwyczaj taki nawet w miastach się utrzymał np. w Kościerzynie, gdzie chłopcy szkolni obchodzą z szopką śpiewająć swoje: A wczora z wieczora! - Niestety z pięknym zwyczajem już konkurować poczynają niemieckie "Brumtopy", rodzaj beczułki, z której za pomocą promienia końskich włosów wydobywa się mruczące tony, które oddają tło dla niemieckiej pieśni - czytamy w artykule.

Obecnie na Kaszubach kultywowany jest zwyczaj chodzenia z szopką od pierwszego dnia adwentu. Wygląd szopki zmienił się jednak na przestrzeni lat.

- Najstarsze z nich miały we wnętrzu prostej stajenki, noszonej przez szopkarza na szelkach ruchome kukiełki wykonane z papieru i tkanin. Wielu twórców ludowych wyrabia artystyczne w formie różnorodne szopki - z rzeźbionymi i malowanymi postaciami - bohaterami zdarzeń w Betlejem. Na Kaszubach wykonują je głównie artyści ludowi - opowiada dyrektor muzeum.

Prace kaszubskich rzeźbiarzy sprzed lat oraz współczesne szopki podziwiać można będzie właśnie podczas wystawy w kartuskim muzeum.

- Szopki pochodzą ze zbiorów prywatnych, jak i naszych zbiorów, dawniej wykonywane przez rzeźbiarzy. Będziemy prezentować szopki związane z tradycją chodzenia i kolędowania, będą też wersje współczesne, wykonane przez współpracujących z nami twórców. Dawniej szopki były bardzo ubogie, wykonywano je głównie z tektury, rzadziej spotykano szopki drewniane. A takie mamy w naszych zbiorach, mamy też unikatowe szopki ceramiczne wykonane przez zakład Adamczyków - opowiada Barbara Kąkol.

Wernisaż odbędzie się w piątek o godz. 14 i jest włączony do obchodów I Kaszubskiej Wigilii. Wstęp wolny.

W muzeum odbywają się również warsztaty wykonywania szopek bożonarodzeniowych. Szkoły i osoby zainteresowane nimi mogą skontaktować się z pracownikami muzeum pod nr tel. 58 681 14 42.

MD-Z