Czytamy coraz mniej? Piotr Smoliński: Wracamy do dobrej formy po okresie pandemii

Czytelnictwo w Polsce spada i spada. Czytamy coraz mniej, dlatego coraz częściej możemy słyszeć o tzw. społeczeństwie obrazkowym. Czy mieszkańcy gminy Kartuzy wpisują się w ten trend? O sytuacji w naszym regionie rozmawialiśmy z dyrektorem Miejskiej i Powiatowej Biblioteki Publicznej im. Janusza Żurakowskiego w Kartuzach dr Piotrem Smolińskim.

Mówi się, że czytamy coraz mniej i popularność książek rokrocznie spada. Jak sytuacja przedstawia się w Kartuzach w pierwszym półroczu tego roku?

W pierwszym półroczu 2022 r. odnotowano w naszej Bibliotece 19 tys. 218 odwiedzin, w tym 304 przy stanowiskach internetowych i jest to wzrost o 6 tys. 934 odwiedziny w porównaniu do roku poprzedniego – mówimy oczywiście o pierwszej połowie roku. Oczywiście, rok 2021 to był rok pandemii. Wracamy do formy po tym trudnym dla wszystkich roku. Liczymy na to, że będzie jeszcze lepiej w drugiej połowie obecnego roku, następnie w kolejnych latach – oby już nie tak ciężkich m.in. dla bibliotek. Statystyki z minionego półrocza trzeba by uczciwie przyrównać do stanu sprzed pandemii. Rekord nie został pobity, ale będziemy się starali, aby tak się stało w latach kolejnych. Na pewno nasza Biblioteka dużo zyskała po przeprowadzce do nowej siedziby na Dworcu Integracyjnym, w Kiełpinie została w 2019 roku otwarta nowa filia. Statystyki podskoczyły i ten trend wzrostowy trzeba teraz starać się zachować każdego roku.

Wypożyczeń, w okresie od początku stycznia do końca czerwca bieżącego roku, zanotowaliśmy ogółem 31 tys. 374 i jest to o 1 tys. 192 więcej – przy liczbie zarejestrowanych czytelników 2 tys. 470, czyli mamy obecnie o 531 czytelników więcej niż w roku ubiegłym.

Punkt Książki Mówionej w naszej bibliotece zarejestrował w pierwszej połowie 2022 r. 48 użytkowników (czyli o 1 osobę mniej niż w poprzednim roku), 243 odwiedziny (jest to wzrost o 63 odwiedziny) i 707 wypożyczeń (to wzrost o 574 – w porównaniu z pierwszym półroczem roku 2021). Najliczniejszą grupą korzystających z multimediów były osoby w wieku powyżej 45 lat.  Za pośrednictwem naszej biblioteki użytkownik może uzyskać darmowy dostęp do 23 tys. tytułów popularnych książek na platformie ebooków „Legimi”. Rocznie z oferty korzysta 660 czytelników.

Nasza biblioteka oferuje dodatkowo możliwość wypożyczania czytaków. Czytak to odtwarzacz cyfrowej książki mówionej dla osób niewidomych i słabowidzących. W ramach współpracy ze Stowarzyszeniem Pomocy Osobom Niepełnosprawnym LARIX otrzymaliśmy 2 tys. 990 tytułów książek przeznaczonych do odtwarzania na tym urządzeniu. Czytelnia Popularnonaukowa dodatkowo w ramach wypożyczeń międzybibliotecznych  zrealizowała 5 zamówień  na publikacje, które sprowadzono z  Biblioteki Uniwersytetu Gdańskiego i ze zbiorów Academiki. Zamówienia złożyli miejscowi czytelnicy.

Warto dodać, że od 16 lutego 2015 r. nasza biblioteka uczestniczy właśnie w projekcie Cyfrowa Wypożyczalnia Publikacji Naukowych „ACADEMICA”. Dzięki temu mamy możliwość bezpłatnego udostępniania naszym użytkownikom ponad 1 miliona zdigitalizowanych zbiorów naukowych Biblioteki Narodowej.

Nasi czytelnicy korzystali też w minionym półroczu z 30 tytułów czasopism (w tym dzienników) udostępnianych w Czytelni popularnonaukowej oraz 10 tytułów w pozostałych placówkach. To bardzo dobra oferta, bo niewiele bibliotek gminnych i powiatowych w Polsce ma porównywalną.

W jakim wieku są najczęściej wypożyczający książki?

Najczęściej w naszej bibliotece wypożyczają książki osoby w wieku od 25 do 44 lat. To może zaskakiwać, bo stereotypowy czytelnik jest w przekonaniu wielu osób emerytem czy rencistą. Okazuje się, że czytają zarówno emeryci i renciści, jak i osoby aktywne zawodowo, w wieku produkcyjnym. Według statystyk najczęściej czytają osoby uczące się: uczniowie, studenci, lecz także osoby dokształcające się i jednocześnie aktywne zawodowo.

Czytają także dzieci – wśród nich najwięcej czytelników naszej Biblioteki mieści się w przedziale wiekowym 6-12 lat. To zasługa świadomych rodziców, którzy wiedzą, jak ważne dla rozwoju dziecka jest czytanie wartościowych, rozwijających książek.

W Wypożyczalni dla Dzieci realizowany jest autorski projekt ,,Czytam z Sową Mądrą Głową” przeznaczony dla czytelników w wieku od 7 do 11 lat. Celem przedsięwzięcia  jest zmotywowanie starszych dzieci do samodzielnego czytania książek. Przystępując do projektu, uczestnik otrzymuje kartę, na której będzie zbierał pieczątki – pieczątkę otrzymuje za każdą wizytę zakończoną  wypożyczeniem minimum jednej książki. Po uzyskaniu 12 pieczątek mały czytelnik dostaje w nagrodę imienny dyplom „CZYTELNIK NA SZÓSTKĘ”.

Dzieciom w wieku przedszkolnym (od 3 do 6 lat) proponujemy udział w projekcie ,,Mała Książka – Wielki Człowiek” Instytutu Książki.. Dziecko na powitanie otrzymuje tzw. „wyprawkę czytelniczą” składająca się z Karty Małego Czytelnika, naklejek oraz książki wraz z broszurą dla rodziców. Za każdorazowe odwiedzenie Biblioteki zakończone wypożyczeniem co najmniej  jednej książki uczestnik otrzymuje naklejkę. Po uzbieraniu 10 naklejek zostaje uhonorowany imiennym dyplomem oraz otrzymuje upominki.

Po jakie najczęściej pozycje sięgają mieszkańcy?

Jest w czym wybierać. Stan księgozbioru gminnego naszej Biblioteki na dzień 31 czerwca 2022 r. wynosił  91 tys. 546 woluminów o ogólnej wartości 974 776,39 zł. Stan księgozbioru powiatowego wynosił z kolei 4 tys. 441 o wartości 108 289,19 zł. W tej chwili realizujemy zakupy dzięki dotacji z Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego – czekamy na 100-tys. książkę w naszej placówce. Tylu książek nie mieliśmy jeszcze nigdy w historii.

Najczęściej nasi czytelnicy sięgają po nowości książkowe, które są eksponowane oddzielnie od pozostałych pozycji. Są to głównie powieści historyczne, sensacyjne, kryminały, thrillery, fantastyka, powieści obyczajowe. Popularnością cieszą się książki także naszych autorów: Martyny Bundy i Tomka Słomczyńskiego, lecz również Mariusza Kliszewskiego – autor ten napisał kilka lat temu poczytny kartuski kryminał pt. „Bez rozgrzeszenia”. Często sięgano po kartuską „Czerń” Małgorzaty Sobczak.

Nadal chętnie wypożyczane są takie pozycje jak np. „Władca Pierścieni”Tolkiena, „Diuna” Franka Herberta, „Gra o tron” Grege’a R. R. Martina, książki autorstwa Joanny Jax, Katarzyny Michalak, Magdaleny Witkiewicz, Joanny Bondy, Przemysława Piotrowskiego, Remigiusza Mroza i innych. Dużą popularnością cieszą się książki wydane w języku ukraińskim, angielskim i niemieckim. Dzieci lubią sięgać po literaturę przygodową, fantastykę, komiksy, serie i bajki filmowe oraz książki do nauki czytania. Te wypożyczają wraz z rodzicami. Najpopularniejsze obecnie książki w naszej Bibliotece to: „Dog Man” Dava Pilkey’a, „Opowiadania z Doliny Muminków” Tove’a Janssona, „Felix, Net i Nika” Rafała Kosika, książki autorstwa Ricka Riordana, Erin Hunter, Johna Flanagana.

Jak sytuacja przedstawia się w filiach kartuskiej biblioteki?

Mamy sporo czytelników, w tym stałych bywalców, którzy nie wyobrażają sobie życia bez biblioteki. Są także rodzice, którzy przyprowadzają do nas regularnie swoje dzieci. Nasza placówka to dobry wybór zarówno mieszkańców Mirachowa i okolicznych sołectw, jak i mieszkańców Kiełpina.

W pierwszej połowie 2022 roku Filię Biblioteczną w Kiełpinie odwiedziło 1298 czytelników aktywnie wypożyczających. Wypożyczono 3614  pozycji, w tym 21 to czasopisma, 34 zbiory regionalne, 183 literatura niebeletrystyczna. W porównaniu z rokiem 2021 w Kiełpinie odnotowano wzrost liczby odwiedzin oraz wypożyczeń. W pierwszym półroczu 2021 filia miała 772 czytelników, którzy wypożyczyli 2096 woluminów (w tym 19 czasopism, 23 zbiory regionalne, 168 to literatura niebeletrystyczna). Filię w Kiełpinie, kilka lat temu całkowicie wyremontowaną, z fantastycznymi warunkami dla mieszkańców, którzy mają też u nas swój dom sołecki „Wspólna Chata”, najczęściej odwiedzają dzieci do lat dziesięciu oraz czytelnicy w wieku 25-44.

Najmłodsi czytelnicy wypożyczają serie bajkowe „Psi Patrol”, „Świnka Peppa”, „Nudzimisie” książki o zwierzętach, dinozaurach, książki do nauki czytania oraz lektury. Dorośli najczęściej sięgali po książki z cyklu „Siedem sióstr” autorstwa Lucinda Riley. Sporym powodzeniem cieszą się książki Franciszka Szczęsnego, lokalnego pisarza, oraz pozycje takich autorów, jak: Daniell Steel, Katarzyna Michalak, Remigiusz Mróz i wielu innych. Ważną dla nas placówką jest oczywiście także Filia w Mirachowie. Tam także mamy stałych bywalców i sporo odwiedzin oraz wypożyczeń. Dwie nasze filie znajdują się na dwóch krańcach gminy i tak powinno być.

Biblioteka to nie tylko możliwość wypożyczenia książki...W ostatnim czasie organizowanych jest wiele ciekawych inicjatyw. Jakie czekają nas wydarzenia w najbliższym czasie?

Podstawowa działalność biblioteki jest związana z księgozbiorem, lecz stawiamy także na edukację kulturalną mieszkańców Kartuz, gminy Kartuzy oraz powiatu kartuskiego. Sporo wydarzyło się w ostatnim czasie w naszej Bibliotece. Gościliśmy w naszej książnicy wiosną Wojciecha Bonowicza, biografa ks. Tischnera, Państwa Krystynę i Stefana Chwinów – niezwykle ważne postaci polskiej kultury, Pawła Huelle – wybitnego polskiego pisarza, także już latem np. Jerzego Niemczuka, współscenarzystę serialu „Ranczo”, który w Kartuzach zaprezentował – i była to premiera ogólnopolska – swoją najnowszą powieść pt. Królowa nieszczęścia. Z tej okazji ponownie odwiedzili nas prof. Stefan Chwin i jego żona, Krystyna. Wydarzyło się sporo i nie o wszystkim uda się krótko opowiedzieć.

Przed nami kolejne inicjatywy: powstaje dziecięca grupa teatralna pod kierunkiem p. Anny Dereń, dziecięca grupa językowa pod kierunkiem p. Bernadety Węzeł („Zwiedzaj Kartuzy w języku angielskim”), już za kilka dni Narodowe Czytanie w Kartuzach, Mirachowie oraz Kiełpinie, za nieco ponad tydzień rusza Międzynarodowy Festiwal Teatru Przedmiotu – 9 i 10 września w Kartuzach odbędzie się 5 ulicznych spektakli: cztery na rynku, ostatni na Wyspie Łabędziej w całkowitej ciemności. To będzie ważne wydarzenie, które mieszkańcy zapamiętają na długo. Zachęcam do śledzenia naszego profilu na Facebooku – tam są wszystkie informacje dotyczące tego, co robimy i co planujemy w najbliższej przyszłości. Jest tam także program Festiwalu. Nie tylko tam.

Dziękuję za rozmowę.