"Gwiazdka" w Kartuzach

Na ulicach Kartuz, 21 grudnia rozległy się śpiewy i gwizdy przebierańców. – Szli między innymi Baba z Dziadem, potem - Koń, Diabeł, Śmierć, Kominiarz. Jest taki zwyczaj, że na końcu Nowy Rok życzy mieszkańcom domu szczęścia, bogactwa oraz wszelkiej pomyślności, a Gwiazdor rozdaje symboliczne upominki.


Tego dnia można było ich spotkać na deptaku, w Centrum Handlowym „Ziegiert”, w Urzędzie Gminy i na ulicach Kartuz. Na akordeonie przygrywał przebierańcom z Gimnazjum nr 1, Piotr Jereczek.


Według obyczaju "Gwiazdka" to kilkuosobowa grupa przebierańców odwiedzająca domostwa od rana w Wigilię. Wśród kolędników są policjant, dziad z babą, śmierć z kosą, diabeł, skaczący kozioł, bocian podszczypujący dziewczyny, niedźwiedź prowadzony przez Cygana i żołnierz jadący na drewnianym koniu. Śpiewającym kolędy przebierańcom towarzyszy muzykant grający na akordeonie.


Żeby tradycji stało się zadość...


W wieczór wigilijny domownicy zasiadali do skromnej i postnej wieczerzy, na którą przyrządzano karpia. Zaznaczyć należy, że na wigilijnym stole najważniejsze jest siano pod obrusem i opłatek. Prócz karpia są także: kaszebsczi barszcz z grzybami, zupa rybna z lanymi kluseczkami, kaszebsczi śledź, bulwy (ziemniaki), kapusta z grzybami, buraki tarte i kompot z suszonych owoców. Nie jest ważne jak obficie zastawiony jest stół, ale istotna jest atmosfera panująca w domu i śpiewanie kolęd.


Dawniej w rogu pokoju stawiano snopek żytnich źdźbeł, wierząc w obfitsze plony w przyszłym roku.


Do stołu wigilijnego zasiada się po pojawieniu się pierwszej gwiazdy, symbolizującej gwiazdę betlejemską, która — jak czytamy w Ewangelii wg. Mateusza — wskazywała trzem mędrcom drogę do Betlejem, „a doszedłszy do miejsca, gdzie było dziecię, zatrzymała się”.


Przeważnie na środku pokoju stawiano choinkę, na której zawieszano owoce, domowe ciastka, a także skrawki kolorowej bibuły. Pod choinką w kobiałce znajdowały się suszone owoce, orzechy, pierniki gwiazdkowe.


Powszechnie wierzono, że tej nocy wszystkie zwierzęta mogą mówić ludzkim głosem.


Pierwszy dzień świąt pozbawiony jest jakiś szczególnych obrządków.


Natomiast w drugi dzień dzieci i dorośli odwiedzali się po sąsiedzku. Okres od świąt Bożego Narodzenia do Sylwestra był wykorzystywany przez młodzież do przygotowania rekwizytów służących do obrzędów i zwyczajów związanych z odejściem starego i powitaniem nowego roku, czyli kaszubskich przebierańców zwanych gwiżdżami.


Początkowo gwiżdże chodzili tylko w dzień sylwestrowy i odwiedzali tylko zamożnych gospodarzy na ich życzenie. Później okres kolędowania wydłużyli aż do Trzech Króli
(6 stycznia).


Wtedy to gwiżdże odwiedzali już wszystkie domy i tylko nieliczni mieszkańcy odmawiali im wstępu. Jeżeli odmowa nastąpiła z takich pobudek, jak sknerstwo, wygodnictwo, zawiść itp., przebierańcy w czas "bezprawia" (godzina po północy w Nowym Roku) płatali im różne figle, jak wynoszenie z podwórka różnych przedmiotów w trudno dostępne miejsca czy też wprowadzenie dyszla z przednią częścią wozu i przednimi kołami do komina.


Po takich psikusach witano Nowy Rok dzwonieniem, trąbieniem i okrzykami.



Na podstawie zebranych informacji opracowała:

Ewelina Karczewska