O roli muzealnika i nie tylko... Rozmowa z Barbarą Kąkol z Muzem Kaszubskiego w Kartuzach

Kim jest współcześnie muzealnik? Jaką rolę odgrywają dziś muzea? Odpowiedzi na te i wiele innych pytań z okazji przypadającego 18 maja Dnia Muzeów udziela Barbara Kąkol, dyrektor Muzeum Kaszubskiego im. Franciszka Tredera w Kartuzach.

Czym jest dla muzealników Dzień Muzeów?

Czasem wytężonej pracy (śmiech). Co roku, 18 maja, świętujemy Międzynarodowy Dzień Muzeów, który ustanowiła w 1977 roku, działająca przy UNESCO, Międzynarodowa Rada Muzeów (ICOM). Z Dniem Muzeów ściśle związane jest wydarzenie Europejska Noc Muzeów, która od 1997  nocne odbywa się w okolicach tej daty.  Kartuskie muzeum dołączyło do tej akcji w 2009 roku. Dzień Muzeów jest także świętem wszystkich muzealników. W tym miejscu chciałabym im podziękować za wspólną pracę i  złożyć najserdeczniejsze życzenia.

Corocznie z tej okazji w weekend poprzedzający to wydarzenie organizowano Noc Muzeów. W tym roku wydarzenie odwołano, Wy jednak zaprosiliście na wyprawę on-line. Zainteresowanie było duże? Jak wyglądały przygotowania do tej formy zwiedzania?

Zwiedzanie online nie jest tym samym co „na żywo”. Spacer wirtualny wspaniale się przyjął i odbiorców było sporo, na pewno więcej,  aniżeli by nas w tym czasie odwiedziło.   Do wyprawy on- line przymierzaliśmy się już od jakiegoś czasu, analizując, czy warto, czy ta forma nie zniechęci niektórych i usłyszymy, po co przyjeżdżać do kartuskiego muzeum. Okazało się, że  warto. Docierają do nas sygnały, że jest to też świetna alternatywa przeprowadzenia ciekawych zajęć  w szkole. W jednej ze szkół kartuskich, w genialny  sposób nauczyciele wyruszyli z uczniami na wyprawę on-line. Bardzo im za to dziękujemy.

Realizując  spacer, czy też konkursy, które zamieszczamy na fb, myśleliśmy także o Polakach mieszkających  za granicą. Od jednej z takich osób dostaliśmy między innymi wspaniałą  wiadomość:  „ musze dodać że wasza strona to dla mnie powrót do ,,domu".  Pochodzę  z Kaszub ,gdzie nadal mieszkają moi rodzice więc tęskno mi czasem A dzięki wam chodź trochę można wracać do korzeni”

W normalnych warunkach bylibyśmy teraz w niezwykle częstym kontakcie z artystami, rekonstruktorami, grafikiem w związku z dopracowywaniem ulotki, plakatu. Tutaj chciałabym serdecznie  podziękować Panu Błażejowi  Kwidzińskiemu, którego czasami zasypuję projektami. I jak co roku trwałaby walka z czasem. Przygotowywalibyśmy teren, oświetlenie zewnętrzne, mini scenę itp.

Czy Noc Muzeów jeszcze w tym roku się odbędzie w dawnej formule?

W tym roku Noc Muzeów  nie odbędzie się w dawnej formule.  Ważnym powodem jest też kumulacja wydarzeń jesienią.  Nasze   wydarzenia przesunięte są właśnie na ten czas, a przecież są też wydarzenia oryginalnie zaplanowane w kalendarzu instytucji. Poza tym, nie wiemy w jakim reżimie sanitarnym będą funkcjonować instytucje kultury i czy Noc Muzeów w znanej od lat formule byłaby możliwa do zrealizowania.

Od kiedy objęła pani stery kartuskie muzeum stało się ważnym ośrodkiem życia kulturalnego w mieście i powiecie. Muzeum kojarzone jest z ciekawymi spotkaniami, warsztatami, wydarzeniami, a nie tylko z samą ekspozycją. Jaka jest recepta na sukces?

Bardzo miło to słyszeć. Sądzę, że trzeba  posiadać umiejętność  uważnego słuchania,  otwierać się na innych,  nie bać się wdrażać swoich  czy też współpracowników pomysłów i nie myśleć kategoriami po co mi to.  Uważam, że warto tworzyć kulturę  nawet dla wąskiego grona odbiorców.

Co jeszcze wyróżnia kartuskie muzeum na tle innych?

Trudne pytanie – chyba klimat tego miejsca przynajmniej mam taką nadzieję. Zazwyczaj odpowiedź pada, że kolekcje  muzealne. Tyle tylko, że nie jesteśmy jedynym muzeum, które zbiera artefakty z Kaszub,  co nie znaczy, że nie mamy się czym pochwalić. Rola muzeów nie polega tylko na przechowywaniu przeszłości, ale dokonywaniu przeniesienia znaczeń. Może nie tylko nas to wyróżnia, ale  wystarczy, że zmienimy prezentację  obiektów muzealnych i już nadajemy im nowe znaczenie. Na przykład maselnica kołyskowa na biegunach w sali gospodarstwa domowego jest narzędziem do robienia masła, ale gdy ją postawimy na ekspozycji poświęconej światowi dziecka, jest zabawką taką jak konik na biegunach.

Z którego eksponatu w zbiorach jest Pani najbardziej dumna?

Muzeum może się poszczycić unikatową kolekcją złotnic kaszubskich z XVIII i XIX w, jest to jedyny oryginalny element stroju kaszubskiego, reszta to rekonstrukcja, lub wytwór na potrzeby zespołów ludowych. Matą  wykonaną  z łyka w okresie neolitu, tetra drachmą  z I  w.  naszej ery. Furorę jednak robią buty słomiane – kaszubskie adidasy.

Wraz z uatrakcyjnieniem oferty zauważyliście zwiększony ruch? Jak się kształtuje liczba odwiedzających w ostatnich latach?

  Tendencja jest wzrostowa, w 2014 roku  odwiedziło nas 8974 osób.  W 2019  rok w ramach płatnych biletów wstępu odwiedziło nas 12539  osób, z  oferty edukacyjnej muzeum skorzystało 2600 osób ( płatne warsztaty malowania, wykonywania biżuterii, lekcja z instruktorem itp.).  Bezpłatnie (wystawy, prelekcje, warsztaty, półkolonie zimowe, półkolonie letnie, Noc Muzeów, imprezy plenerowe, letnie spacery z przewodnikiem, wernisaże, koncerty, premiery filmowe bezpłatne zwiedzanie) 5276  osoby. Razem 17 815 osób. Czyli w przeciągu 5 lat udało nam się podwoić liczbę odwiedzin muzeum.

Jaką pani zdaniem rolę dziś powinny pełnić placówki takie jak muzea?

 Muzeum musi być „żywym miejscem” kultury. To nie jest miejsce statyczne. Powinno pełnić rolę edukacyjną, wystawienniczą, wydawniczą, badawczą  i  być też miejscem rozrywki, miejscem miłego spędzenia czasu ze znajomymi.  Chciałabym jeszcze, aby udało nam się  zachęcić do siebie bardzo młodych ludzi, którzy  zawitają w progach muzeum. Mam nadzieję, że poprzez stworzenie w tym roku wystawy z rozszerzoną rzeczywistością może się udać.

Kim jest współcześnie muzealnik?

Muzealnik dzisiaj jest trochę kreatorem rzeczywistości muzealnej, nie tylko opiekuje się opracowaniem i opieką zbiorów, ale jest animatorem, opowiadaczem, konserwatorem, badaczem przeszłości. Dobrze, jeśli jest to osoba, która łączy umiejętności pedagoga z aktorem, inicjuje pozytywne relacje z innymi.   Dlatego praca  ta, wbrew pozorom,  wymaga dużych kompetencji.

Pandemia koronawirusa zatrzymała na kilka tygodni świat. Mimo tego, że musieliście się zamknąć na odwiedzających, przybliżaliście pracę muzeum m.in. na filmikach opowiadających o eksponatach. Skąd taki pomysł?

Pomysł zrodził się w Wydziale Promocji  i Współpracy z NGO, Pan Dariusz Las wraz z Panem Piotrem Smolińskim zaproponowali zrealizowanie kilku filmików na temat zbiorów muzeum. My prezentowaliśmy to formie opisowej. Braliśmy tez  udział w akcji czytania po kaszubsku, stworzonej    przez Artura Jabłońskiego.

Muzeum włączyło się również w akcję szycia maseczek. Jak się udała?

Akcja szycia maseczek przeszła nasze najśmielsze oczekiwania. Jest tyle wspaniałych osób, które chciały i wsparły akcję Maseczki dla garsteczki. Przy muzeum skupiło się cudowne  grono Pań, których wcześniej często nie znaliśmy.  Postanowiły  bezinteresownie pomóc. W akcję zaangażowani byli także Panowie, którzy przychodzili po materiał,  a potem dostarczali maseczki. Uszyliśmy około 2500 maseczek. Przede wszystkim trafiły one do kartuskiego szpitala, ale także na Oddział Rehabilitacji Dziecięcej w  Dzierżążnie, Szpitala Marynarki Wojennej w Oliwie , kartuskiego  GOPS-u  i Caritasu. Indywidulanie przychodzili po nie także niektórzy mieszkańcy powiatu kartuskiego, wspierając z własnej woli materialnie akcję. Dzięki temu mogliśmy zakupić materiały.

Od 4 maja muzea mogą znów być dostępne dla zwiedzających. Czy kartuskie muzeum już można odwiedzić?

Muzeum Kaszubskie w Kartuzach  nadal pozostaje w stanie ograniczenia działalności. Dopuszcza się, jednak od 5 maja wizyty w muzeum   w indywidualnych przypadkach, przy zachowaniu obowiązujących, niezbędnych środków ostrożności. Stąd na stronie muzeum opublikowaliśmy regulamin dotyczący zasad zwiedzania muzeum. Niestety na razie  z odwiedzin naszego muzeum  wykluczone  są grupy zorganizowane ze względu na obowiązujący reżim sanitarny. Wszystkie grupy począwszy od marca odwołały swoje wizyty. Czas pokaże jak będzie wyglądał sezon.

Czy któreś  z zaplanowanych na ten rok wydarzeń się odbędzie?

Wiele wydarzeń w ogóle wypadło z kalendarza imprez. Sądzę, że w najbliższym czasie, być może w czerwcu odbędzie się wernisaż wystawy malarskiej Wiesława Grzecha pt. Mistyk na Kaszubach. Wystawa będzie składać się z wspaniałych  prac impresjonistycznych i postimpresjonistycznych artysty, które mamy nadzieję uda się  pokazać w kartuskim muzeum. W lipcu, planujemy  zorganizować promocję  Kartuskich Zeszytów Muzealnych ( czwartego numeru)  wraz z wystawą grafik Alexis"Alex" Kow publikowanych  w L`Illustration, największym tygodniku ilustrowanym XX lecia międzywojennego. Założony w Paryżu w  1843 roku "L ‘Illustration" należał przez kolejne 100 lat do czołówki najbardziej prestiżowych i opiniotwórczych tytułów prasowych na świecie,  często publikujący o Polsce.

Odbędzie się także promocja długo wyczekiwanej Historii Kaszubów w Dziejach Pomorza z prof. C. Obracht-Prondzyńskim i prof. Józefem Borzyszkowskim. Późną jesienią miał odbyć się  wykład ks.  prof. Jana Perszona, ale tutaj to także zależy od prelegenta.  Pod koniec roku nastąpi także otwarcie wystawy Kaszubska współczesność z korzeni wyrasta, na którą otrzymaliśmy dofinansowanie z MKiDN.

Dziękuję za rozmowę.