Regionalizm Kaszubski

Nazwa Kaszuby, jako Cassubie, pojawiła się po raz pierwszy w latach 1249-1253 na pieczęci księcia Pomorza Zachodniego Barnima I. Dotyczyła ona ziem położonych na zachód w stosunku do dzisiejszych Kaszub. Obecnie obejmują one większą część województwa pomorskiego.

Nazwa Kaszuby, jako Cassubie, pojawiła się po raz pierwszy w latach 1249 - 1253 na pieczęci księcia Pomorza Zachodniego Barnima I. Dotyczyła ona ziem położonych na zachód w stosunku do dzisiejszych Kaszub. Obecnie obejmują one większą część województwa pomorskiego. Przyjmuje się, że na północy granicą Kaszub jest brzeg Bałtyku, na zachodzie przebiega ona od Rowów, przez Słupsk i Miastko, do Człuchowa, na południu od Człuchowa do Tucholi i na wschodzie przez Czersk, Starą Kiszewę do Gdańska. Tereny opisywane w przewodniku stanowią centralną część Kaszub. Kaszubi to potomkowie dawnej ludności słowiańskiej, którzy mimo wielu lat germanizacji zachowali świadomość etniczną i kulturową. Ich liczebność ocenia się na ponad 300 tysięcy. Ważną rolę w rozwoju tożsamości etnicznej i kulturowej Kaszubów odegrała wiara i Kościół Katolicki. Przydrożne kapliczki i krzyże tzw. Bożemęki. stanowią nieodłączny składnik kaszubskiego krajobrazu. Prześladowania i bieda sprawiły, że wielu Kaszubów wyemigrowało. Szczególnie od połowy XIX wieku nasiliła się emigracja do Ameryki Północnej. W Kanadzie w stanie Ontario, w okolicach Wilna i Barry's Bay przypominających Pojezierze Kaszubskie jest duży ośrodek emigracji, w którym kultywuje się tradycje i język kaszubski.

W języku kaszubskim zauważyć można pewne podobieństwo do starych języków zachodnio - słowiańskich. Występują tu słowa pochodzenia niemieckiego, a także skandynawskiego. Zarówno słownictwo, jak i specyficzny akcent sprawiają, że przybyszowi z innych regionów Polski trudno zrozumieć szybką rozmowę Kaszubów. Język ten ma wiele dialektów. Najbardziej zbliżony do języka polskiego, a więc najłatwiej zrozumiały, jest dialekt z południowych części Kaszub. Swoista jest również pisownia tego języka. Duże zasługi przy jej opracowaniu przypadły Florianowi Ceynowie oraz działającej w pierwszej połowie XX wieku grupie "Młodokaszubów" i "Zrzeszińców". Obecnie istnieje bogata literatura kaszubska. Wśród jej twórców należy wymienić, obok wspomnianego już Floriana Ceynowy, poetę Hieronima Derdowskiego, Leona Heyke, J. Tarnowskiego, Aleksandra Labudę i Franciszka Gruczę - autora pierwszego tłumaczenia biblii na język kaszubski.

Znana jest powszechnie sztuka ludowa Kaszub, a w szczególności haft kaszubski, malarstwo na szkle, rzeźba i plecionkarstwo. Do haftowania używane jest płótno lniane, najczęściej szare i nici w siedmiu kolorach (trzy odcienie niebieskiego, żółty, czerwony, zielony i czarny). Częstym motywem jest tulipan i lilia. Ten sam motyw występuje również na wyrobach garncarskich. Najbardziej znana jest pracownia garncarska rodziny Neclów w Chmielnie, z której pochodzi ceramika wyróżniająca się nie tylko charakterystycznymi kształtami, ale i oryginalnymi wzorami. W niektórych miejscowościach Kaszub można spotkać przykłady, niestety nieliczne, budownictwa ludowego: chałupy drewniane konstrukcji zrębowej z podcieniami lub budynki konstrukcji szkieletowej wykonane z gliny osadzonej w belkowej konstrukcji. Te drugie spotyka się głównie w nadmorskiej części regionu.

Na Kaszubach istnieje wiele obrzędów i zwyczajów, które przetrwały do naszych czasów w niezmienionej formie. Przyporządkowane były one poszczególnym porom roku, które wyznaczały porządek prac polowych, a tym samym określały rytm życia człowieka. Z wiosną związany był dyngus (chłostanie gałązkami jałowca), strzyżenie owiec, ścinanie kani i sobótka. Latem odczarowywano łąki, wykupywano kosiarza, wybierano wieńcową i pleciono wianek. W tym czasie odbywały się także dożynki - święto plonów. Dla jesieni charakterystyczne było owocobranie, ceporze i wesele kaszubskie. Zimą natomiast świętowano Boże Narodzenie, karnawał oraz zapusty i tłusty czwartek.
Interesujący był obrzęd "ścinania kani". Miał on charakter osobliwego tańca - korowodu, w którym uczestniczył oskarżyciel niosący długą żerdź z przywiązaną do niej kanią (ptakiem), symbolem wszelkiego zła, za nim podążał kat, a następnie główny oskarżyciel i przebierańcy symbolizujący różne wady ludzkie, takie jak: pycha, chciwość, chytrość, plotkarstwo, oszustwo. Obrzęd kończył się publiczną krytyką wad charakteru i ścięciem kani.

Na Kaszubach istnieje kilkanaście muzeów regionalnych. Do najbardziej znanych należą: Muzeum Kaszubskie w Kartuzach, Muzeum - Kaszubski Park Etnograficzny we Wdzydzach Kiszewskich, założone w 1906 roku przez I. Gulgowskiego, Muzeum Ceramiki w Chmielnie, Muzeum Ziemi Puckiej w Pucku, Muzeum Zachodniokaszubskie w Bytowie, Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko - Pomorskiej w Wejherowie oraz Muzeum Parafialne w Żukowie. W mniejszych miejscowościach znajdują się izby regionalne lub, tak jak w Sierakowicach, stałe ekspozycje muzealne. W Będominie, w miejscu urodzenia Józefa Wybickiego, mieści się Muzeum Hymnu Narodowego. Jeśli dopisze szczęście, można trafić na którąś z organizowanych cyklicznie imprez, np. Jarmark Kaszubski w Kartuzach, Turniej Gawędziarzy Ludowych w Wielu czy Międzynarodowy Festiwal Folkloru odbywający się między innymi w Chojnicach i Brusach. W pracowniach i warsztatach ludowych artystów można zobaczyć, jak powstają hafty kaszubskie, drewniane świątki, kosze z wikliny lub korzenia sosny oraz tabakierki z rogu.

Na rzecz rozwoju społecznego, gospodarczego i kulturalnego Kaszub i Pomorza działa Zrzeszenie Kaszubsko - Pomorskie. Jest ono wydawcą książek i czasopism, organizatorem wielu imprez, konkursów, konferencji itp. W jego strukturach działa Kaszubski Uniwersytet Ludowy w Wieżycy koło Szymbarka. Istnieje także Instytut Kaszubski, którego siedzibą jest Gdańsk.

W Szymbarku powstało Centrum Edukacji i Promocji Regionu, w którym znajduje się wiele interesujących obiektów, między innymi: Dom Sybiraka, Muzeum Ciesielnictwa i replika dworku z wioski Salino pod Wejherowem.