Gołubie

(Golubie, Gollubien, Goben) Wieś leżąca około 10 km na południowy-zachód od Ostrzyc, pomiędzy jeziorami Patulskim i Dąbrowskim. We wczesnym średniowieczu Gołubie należało do Zakonu Cystersów z Pogódek. Później władali nim Kartuzi. Nie ma tu zabytków, ale warto obejrzeć ogród botaniczny.

Historia

W 1258 r. nadana przez Sambora II klasztorowi cystersów z Pelplina, w 1284 r. cały obszar wydzierżawiony został księżniczce Gertrudzie, od której zakupili go Krzyżacy. W 1432 r. wieś sprzedana została klasztorowi w Kartuzach, do tego czasu na prawie polskim. Na początku XVII w. wydzierżawiono ją rodzinie Kracht, później sprzedano część Feliksowi Konarskiemu. W 1614 r. klasztor znów przejął zarząd nad wsią.

Wieś należała do parafii ewangelickiej w Szymbarku, od 1894 r. do kościoła w Stężycy. Katolicy należeli do parafii w Stężycy.

Układ przestrzenny

Wieś ulicowa o obustronnej zabudowie z młynem zlokalizowanym w środkowej części osady. Przebieg drogi dostosowany do ukształtowania terenu.

Wartości materialne

Zachowane zostały pojedyncze przykłady historycznej zabudowy, np. budynek z cegły licówki, kryty dachem dwuspadowym o odeskowanym szczycie, kryty strzechą; budynki z cegły licowej o podwyższonych ściankach kolankowych z erklem lub bez; budynek z erklem o tynkowanej elewacji z detalem wykonanym w tynku; budynek z cegły licowej kryty dachem naczółkowym.

Ponadto zachował się zespół dworca kolejowego z budynkiem dworca, budynkami mieszkalnymi oraz wzniesiona według projektów rządowych szkoła.

Stan zachowania

Układ przestrzenny pozostaje czytelny, nowa zabudowa wsi rozwinęła się po wojnie głównie po stronie dworca kolejowego, co wpłynęło na zmniejszenie walorów krajobrazowych wsi.

Następuje powolny zanik tradycyjnych form zabudowy, będących wynikiem licznych przebudów obiektów historycznych.

Zagrożenia środowiska kulturowego

Wypływają z silnych procesów rozbudowy wsi pozbawionych kontroli oraz procesu zanikania tradycyjnego budownictwa.