Pomnik Bohaterów Ruchu Oporu Pomorza Gdańskiego na Złotej Górze

Jest to pomnik poświęcony Tajnej Organizacji Wojskowej "Gryfowi Pomorskiemu" oraz innym organizacjom konspiracyjnym walczącym z okupantem niemieckim podczas drugiej wojny światowej o odzyskanie całego Pomorza i niepodległość Polski.

Pomnik znajduje się na terenie Kaszubskiego Parku Krajobrazowego w pobliżu Złotej Góry. Przy skrzyżowaniu dróg przed Brodnicą Górną znajduje się pomnik Bojowników Ruchu Oporu, a także punkt widokowy Złota Góra, przez który przebiega Droga Kaszubska i droga wojewódzka nr 228.

W trakcie II wojny światowej Polska była krajem okupowanym, w którym ruch oporu rozpoczął swoją działalność niemal natychmiast po zaprzestaniu regularnych działań wojennych. Również od samego początku jedną z jego form była walka zbrojna.

Po zakończeniu działań wojennych powstało szereg organizacji konspiracyjnych na bazie dawnej przynależności do organizacji sportowych („Sokół”), paramilitarnych („Strzelec”) lub Związku Harcerstwa Polskiego. U schyłku 1939 na terenie Polski działało w sumie około 140 różnych organizacji konspiracyjnych, m.in.: na terenie Pomorza organizowała się Tajna Organizacja Wojskowa „Gryf Kaszubski”. To właśnie na ich cześć powstał słynny pomnik bohaterów Ruchu Oporu na Złotej Górze.

Histroria Tajnej Organizacji Wojskowej GRYF KASZUBSKI

TOW "Gryf Kaszubski" została utworzona 24 grudnia 1939 r. w Czarlinie, gmina Sulęczyno z inicjatywy por. Józefa Dambka ps. "Lech", "Kil", "Jur", "Adam Falski", przedwojennego oficera dywersji pozafrontowej. Współzałożycielami byli także Klemens Bronk ps. "Plecak" z Czarlina, przewodniczący lokalnych struktur Stronnictwa Narodowego, Bronisław Brunka ze Stężyckiej Huty, przedwojenny wójt tej miejscowości oraz Józef Gierszewski i Jan Gierszewski (ojciec i syn), rolnicy z Czarlina. Wiosną 1940 r. opracowano statut, który przedstawiał program aktywnej walki zbrojnej i propagandowej z okupantem niemieckim w celu wyzwolenia Ojczyzny i obrony Kościoła Świętego.

Wkrótce w skład organizacji weszło wiele małych grup konspiracyjnych ukrywających się w leśnych schronach, m.in. grupa braci Leona Kulasa ps. "Zawisza" i Józefa Kulasa ps. "Powała", działająca w pow. kościerskim.

Na przełomie 1940 i 1941 r. por. J. Dambek nawiązał kontakt z księdzem ppłk. Józefem Wryczą ps. "Rawycz", "Delta", stojącym na czele własnej podziemnej organizacji KORAL. Wyraził on zgodę na objęcie funkcji prezesa TOW "Gryf Kaszubski". Po tym wydarzeniu działalność organizacji nabrała jeszcze większego rozmachu. Zasięg jej działania znacznie przekroczył obszar Kaszub, co skłoniło Radę Naczelną do zmiany nazwy.

W nocy z 6 na 7 lipca 1941 r. doszło w Czarnej Dąbrowie, pow. Bytów do zebrania, w którym uczestniczyli m.in. ks. ppłk J. Wrycza, por. J. Dambek, K. Bronk, B. Brunka, J. Gierszewski, Rudolf Bronk, L. Kulas, J. Kulas, Franciszek Borzystowski, Anastazy Witkowski, Juliusz Koszałka. Ustalono na nim przekształcenie TOW "Gryf Kaszubski" w Tajną Organizację Wojskową TOW "Gryf Pomorski" oraz przyjęto nowy statut i deklarację ideową.