Rezerwat przyrody "Jar Rzeki Raduni"

Górny odcinek Raduni jest rynnowy. Rzeka przepływa tu przez cały zespół jezior rynnowych zwanych jeziorami raduńskimi lub raduńsko-ostrzyckimi.

Dolina rzeki z licznymi basenami i przełomami, z dobrze zachowanym strefowym układem zbiorowisk roślinnych (grądów, łęgów olszowych oraz buczyn; bardzo bogata flora roślin naczyniowych z licznymi gatunkami rzadkimi i chronionymi) o powierzchni 3 340 ha (Gdańsk, powiat ziemski 925 ha; powiat kartuski 2415 ha).

Górny odcinek Raduni jest rynnowy. Rzeka przepływa tu przez cały zespół jezior rynnowych zwanych jeziorami raduńskimi lub raduńsko-ostrzyckimi. Dwa następne odcinki reprezentują na przemian rozległe zagłębienia terenu będące pozostałością po martwych bryłach lodu lodowcowego. Nazywa sieje basenami, a łączą je przełomy. W okolicach Somonina wyróżnia się, więc Basen Somoniński, pod Kiełpinem - Basen Kiełpiński, pod Żukowem - Basen Żukowski, a pod Kolbudami - Basen Kolbudzki. Pomiędzy tymi basenami dolina Raduni zwęża się tworząc malownicze przełomy. Są to: Przełom Somoniński, łączący Basen Somoniński z Kiełpińskim, Przełom pod Babim Dołem; tzw. Jar Raduni, znajdujący się pomiędzy Basenem Kiełpińskim a Basenem Żukowskim i Przełom Łapiński, łączący baseny Żukowski i Kolbudzki.

Dalszy bieg Raduni zmierza zdecydowanie ku wschodowi w stronę krawędzi wysoczyzny morenowej, oddzielającej Pojezierze Kaszubskie od Żuław Wiślanych. Ten odcinek doliny rzecznej o zboczach bogato rozciętych bocznymi dolinkami uchodzących potoków do Raduni (m.in. Reknicy), można określić jako krawędziowy. Odcinek żuławski nie ma już własnej doliny. Rzeka płynie tu uregulowanym i obwałowanym korytem na równinie deltowej Wisły.

Radunia przepływa prawie w całości przez Pojezierze Kaszubskie, jest lewym dopływem Motławy, jej długość wynosi 102 km, a obszar dorzecza 753 km2, licząc do Pruszcza Gdańskiego, gdzie jej koryto rozdwaja się na Starą Radunię uchodzącą do Motławy na Żuławach Wiślanych i Kanał Raduni, zwany też Nową Radunią, odprowadzający od XIV wieku część wód rzecznych do Gdańska, gdzie - przepływając przez Stare Miasto - uchodzi również do Motławy. Jej źródliska znajdują się w okolicach Stężycy. Rzeka ta jest nierozerwalnie związana z krajobrazem tego regionu, dlatego też zwykło się ją określać mianem najbardziej kaszubskiej wśród kaszubskich rzek. Radunia jest też najbardziej pracowitą wśród kaszubskich rzek, bo jej wody, z uwagi na znaczne ich zasoby i duży spadek, wykorzystywane są dla celów hydroenergetycznych, a od kilkunastu lat zaopatrują mieszkańców Gdańska w wodę pitną uzupełniając ujęcia głębinowe.

Ta niewielka rzeka stanowi w krajobrazie Pojezierza Kaszubskiego bardzo ważny jego składnik, ale rozpatrywana łącznie ze swą skomplikowanego pochodzenia doliną, staje się dopiero godna zainteresowania. To przecież dolina Raduni, stanowiąca niejako oprawę tej rzeki, decyduje o wyróżniającym ją pięknie. Każdy fragment doliny jest inny, uwarunkowany polodowcową rzeźbą pojezierza. Najbardziej interesujący, pod względem krajobrazowym jest odcinek Raduni - Przełom nad Babim Dołem. Duże kontrasty w rzeźbie terenu i rzadko spotykane nagromadzenie wielu osobliwości przyrodniczych - stały się podstawą do uznania go w 1972 roku (akt prawny MP 36/72, p. 202) za krajobrazowy rezerwat przyrody, który zajmuje powierzchnię 84,24 ha. Głęboki jar ciągnie się na długości sześciu kilometrów, a jego zróżnicowana szerokość mieści się w granicach 30-80 km. Radunia przedziera się tu, z prędkością górskiego potoku, przez wąską gardziel, znaną na Kaszubach jako Jar Raduni. Woda w tym przełomie bystrzy się i pieni, podmywając strome zbocza wciętej do głębokości 35 m doliny. Porasta je mieszany las. Jest to jedyne w swoim rodzaju wspaniałe miejsce widokowe.

Z Babiego Dołu do Borowa prowadzi znakowany szlak pieszy, którym wędrując można podziwiać wszystkie walory tego obszaru. W dnie przełomu wije się licznymi zakolami rzeka. Woda w niej jest czysta, a dno doliny wysłane głazami wypłukanymi z polodowcowych osadów, w które Radunia się wcięła. Porastający je rzadki krasnorost, zwany hildenbrandia, powoduje, iż zabarwiają się one na wiśniowy kolor. W toni natomiast widoczne są sploty roślinności wodnej, zwanej rdestnicami z gatunków grzebieniastej i wydłużonej. W rzece żyją pstrągi i lipienie oraz kilka gatunków ślimaków. Przełom Raduni uznano, co prawda, za rezerwat krajobrazowy, ale bogata i unikatowa roślinność - jaka tu występuje - pozwala też na określenie go mianem florystycznego, czy leśnego. Walory środowiska przyrodniczego są tu, więc wielostronne.

Wśród roślinności drzewiastej porastającej zbocza przełomowej doliny występują obydwa gatunki dębu, grab, lipa i rzadziej buk. Liczne są gatunki krzewów i roślinności zielnej, która kwitnie obficie od wczesnej wiosny, tworząc malowniczy kobierzec. Na nadrzecznych terasach porasta wiąz górski, olsza czarna i wiele innych drzew, wśród krzewów zaś - czeremcha, kalina i trzmielina. Wczesną wiosną obfite runo zaczyna wegetację masowym kwitnieniem wielu gatunków. We florze liczne są gatunki górskie, w tym wiele rzadkich, będących reliktami przyrody. Zróżnicowany drzewostan i podszyt sprzyja osiedlaniu się ptactwa w rezerwacie. Żyje tu aż 70 gatunków ptaków. Najczęściej spotykane to: sójka, kowalik, rudzik, i muchołówki. Występujące 24 gatunki roślin w Jarze Raduni podlegają ochronie. Oznacza to, że mamy tu do czynienia z prawdziwym skarbem, który na Kaszubach dokumentuje równocześnie odległe w czasie zdarzenia z przeszłości.