Stężyca

Wieś o dwóch członach własnościowych. Wieś chłopska w 1381r. należała do wójtostwa mirachowskiego, na prawie polskim. Wieś szlachecka, w połowie XV wieku należała do komturstwa gdańskiego, komornictwa mirachowskiego.

Stężyca (Stenzytz, Adlig Stendsitz, Koeniglich Stendsitz)


Historia

Wieś o dwóch członach własnościowych. Wieś chłopska w 1381r. należała do wójtostwa mirachowskiego, na prawie polskim. Wieś szlachecka, w połowie XV wieku należała do komturstwa gdańskiego, komornictwa mirachowskiego. W roku 1458 dobra stężyckie otrzymuje rajca gdański J. V. Beke. W roku 1648 należała do Łaszewskich, notowanych tu jeszcze w 1765r. W 1780r. dziedzicem był Jan Lewald Jezierski, a w 1848r. Osterroth. Od XIII wieku Stężyca była wsią parafialną. Parafia ewangelicka założona została w końcu XIX wieku.

Wartości przestrzenne

Zachowany układ przestrzenny z czytelnym podziałem na dwie części własnościowe. Wieś o układzie placowo - ulicowym z kościołem zlokalizowanym na placu, na rzece rozdzielającej dwie części wsi zlokalizowany był młyn wodny.

Wartości materialne

Na terenie wsi znajdują się rozproszone przykłady historycznej zabudowy przemieszane ze 4 współczesnymi realizacjami. Zachowały się przykłady budynków wzniesionych z cegły licówki, na rzucie prostokąta z dwuspadowymi dachami, a więc realizujących tradycyjną formę wiejskiej chałupy w odmiennym nowocześniejszym materiale. Występują też budynki wzniesione w konstrukcji szkieletowej wypełnionej cegłą oraz budynki utrzymane w formach małomiasteczkowych charakterystycznych dla większych miejscowości regionu. Najistotnieszymi w skali miejscowości pozostają dwa kościoły: starszy barokowy - katolicki wzniesiony w 1710r. I nowszy - neogotycki, ewangelicki. Dodatkowo zespół kościoła katolickiego uzupełnia plebania.

Wartości kultury niematerialnej

Wieś na prawie polskim; własność szlachecka i królewska; wieś o dwóch częściach własnościowych; we wsi odbywały się trzy jarmarki; wieś leży na terenie gminy Stężyca zamieszkałej obecnie w 82% przez ludność kaszubską.

Stan zachowania

Walory krajobrazowe ze względu na rozbudowę miejscowości uległy znacznemu zubożeniu. Układ przestrzenny zachowany z czytelnym podziałem na dwie części własnościowe. Narasta znacząca rozbudowa wsi wokół Jeziora Stężyckiego przy drodze do Gołubia, Borucina i Zgorzałego. Wprowadzanie nowej parcelacji w formie osiedli z wewnętrzną siatką ulic prowadzi do zatarcia pierwotnego charakteru miejscowości. Teren dawnego cmentarza ewangelickiego obecnie zupełnie zdewastowany, otoczony jest współczesną zabudową (znajduje się wciągu rozparcelowanych działek budowlanych). Następuje także powolny proces zaniku historycznej zabudowy wsi. Dawne budynki są zastępowane przez obiekty o formach obcych rozwiązaniom regionalnym lub są modernizowane z całkowitym zatarciem walorów architektonicznych. Modernizacja nie ominęła także kościoła katolickiego, w którym wykonano przelicowanie wieży współczesnym klinkierem. Kościół ewangelicki pozostaje nie użytkowany.

Zagrożenia środowiska kulturowego

Powodowane są znaczącą rozbudową miejscowości prowadzący do zniszczenia pierwotnego układu przestrzennego. Procesowi temu towarzyszy powolne zanikanie wartościowych przykładów budownictwa historycznego. Problemem jest także prowadzenie remontów i modernizacji niszczących walory architektoniczne budynków. Zmiany etniczne na tych terenach spowodowały opuszczenie kościoła ewangelickiego i cmentarza tego wyznania.