Ja, Ty, My… Sąsiedzi. Trzy lata budowania wspólnoty od podstaw

W czasach, gdy coraz częściej mówi się o kryzysie więzi społecznych, w powiecie kartuskim przez trzy lata realizowany był projekt, który udowodnił, że sąsiedzkość wciąż ma ogromną moc. „Ja, Ty, My… Sąsiedzi” to kompleksowy program aktywizacji obywatelskiej na wsi, realizowany w latach 2023–2025 przez Kaszubski Uniwersytet Ludowy – instytucję od lat pracującą „u podstaw”, blisko ludzi i ich codziennych spraw.

Przez trzy lata mieszkańcy powiatu kartuskiego pokazywali, że najważniejsze zmiany zaczynają się najbliżej – tuż obok domu, za płotem, we wspólnej przestrzeni. Projekt „Ja, Ty, My… Sąsiedzi” nie tylko aktywizował lokalne społeczności, ale przede wszystkim wydobył ich potencjał, kreatywność i gotowość do współpracy. Efekty mówią same za siebie: 53 grupy sąsiedzkie, 2098 uczestników spotkań, 20 wydarzeń sąsiedzkich, 16 warsztatów i spotkań edukacyjnych, 2 wyjazdy studyjne, a na końcu – powstanie sieci współpracy „Ja, Ty, My… Sąsiedzi”, która ma rozwijać się także po zakończeniu finansowania.

Celem nadrzędnym programu był wzrost samoorganizacji, aktywności i dobrostanu lokalnych wspólnot. Osiągano go poprzez wzmacnianie kompetencji liderek i liderów, budowanie sieci współpracy oraz realne wsparcie psychologiczne – aż 68 godzin pomocy dla osób zaangażowanych społecznie i ich rodzin, przeciwdziałające wypaleniu i kryzysom.

Rada Ławy Sąsiedzkiej – decyzje oddane w ręce mieszkańców

Sercem projektu była Rada Ławy Sąsiedzkiej – ośmioosobowe gremium złożone z przedstawicieli różnych miejscowości i środowisk. To ona współdecydowała o kierunkach działań, zatwierdzała inicjatywy w ramach Aktywizacji Sąsiedztw i dbała o to, by projekt odpowiadał realnym potrzebom mieszkańców.

Rada nie była ciałem symbolicznym. Dzięki jej pracy uruchomiono 15 inicjatyw sąsiedzkich, wzmocniono sieć relacji w całym powiecie i zbudowano solidne fundamenty pod trwałą sieć „Ja, Ty, My… Sąsiedzi”, która usamodzielniła się wraz z zakończeniem projektu w 2025 roku.

Od koncertów po ogrody – różnorodność, która łączy

W ramach projektu zrealizowano dziesiątki wydarzeń sąsiedzkich, z których wiele na stałe wpisało się w lokalny kalendarz. W 2023 roku mieszkańcy spotykali się m.in. na patriotycznym koncercie „Niepodległa” w Stężycy, warsztatach filcowania połączonych z rozmową o dobrostanie psychicznym w Mirachowie, czy słowno-muzycznym wieczorze wspomnień klubów seniora w Egiertowie.

Rok 2024 przyniósł kolejne inicjatywy: „Imieniny ulicy Spacerowej” w Kamienicy Szlacheckiej, łączące pracę społeczną z sąsiedzką biesiadą, cykl aktywnych spotkań seniorów w gminie Somonino, międzypokoleniowy Wieczorek dla Seniora w Piotrowie czy nostalgiczny III Wieczór Sulęczyński, poświęcony lokalnej historii.

Kulminacją projektu był rok 2025. Od poruszającego spotkania wspominkowego „Dawno temu w Kamienicy Szlacheckiej”, przez wielki piknik integracyjny w Załężu gromadzący około 200 osób, sąsiedzką potańcówkę w Baninie, Ognisko Czterech Książąt w Somoninie, aż po kameralne spotkanie „Wypij ze mną kawę” w Gowidlinie, Sąsiedzki Ogród Inspiracji w Borucinie, Sobótki w Mojuszu czy projekty dokumentujące lokalną pamięć w Mezowie i Mirachowie. Każde z tych działań było inne, ale wszystkie miały wspólny mianownik: ludzi, którzy chcieli być razem i wziąć odpowiedzialność za swoje otoczenie.

Wiankowe – święto wspólnoty

Stałym elementem projektu było Wiankowe – coroczne, międzypokoleniowe spotkanie podsumowujące działania. Warsztaty, rozmowy, wspólne strojenie choinki, ewaluacje i plany na przyszłość tworzyły przestrzeń do refleksji i celebrowania tego, co udało się wypracować. Dla wielu uczestników Wiankowe stało się symbolem wdzięczności, domknięcia rocznej pracy i nowej energii do dalszych działań.

Trwały efekt: sieć „Ja, Ty, My… Sąsiedzi”

Najważniejszym rezultatem projektu jest powstanie i usamodzielnienie się sieci „Ja, Ty, My… Sąsiedzi” – żywego organizmu tworzonego przez liderki, liderów i wspólnoty, które przez trzy lata uczyły się współpracy, zaufania i dialogu. To dowód na to, że dobrze zaprojektowana animacja społeczna nie kończy się wraz z ostatnim wydarzeniem, ale zostawia trwały ślad w lokalnej rzeczywistości.

„Ja, Ty, My… Sąsiedzi” pokazał, że siła wsi tkwi w relacjach, a oddanie głosu mieszkańcom przynosi realne zmiany. To historia o wspólnocie budowanej krok po kroku – od ławy sąsiedzkiej po sieć, która ma szansę działać jeszcze długo po zakończeniu projektu.

Zadanie Ja, Ty, My – Sąsiedzi realizowane przez Kaszubski Uniwersytet Ludowy finansowane było ze środków otrzymanych z Narodowego Instytutu Wolności - Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego (NIW-CRSO) w ramach Rządowego Funduszu Inicjatyw Obywatelskich NOWEFIO na lata 2021-2030.