140 lat kolei w Kartuzach. Historyk Andrzej Borzestowski przypomina dzieje i ciekawostki

INFO KĄCIK HISTORYCZNY: Kolej w Kartuzach świętuje w tym roku 140-lecie istnienia. Z tej okazji historyk Andrzej Borzestowski przybliża czytelnikom początki transportu w regionie, rozwój linii kolejowych oraz mniej znane fakty z życia dawnych kolejarzy i mieszkańców.

W dzisiejszym Kąciku Historycznym Info wprowadzę czytelników  zagadnienie kolejnictwa w Kartuzach. Temat ważny i zawsze aktualny - w tym roku obchodzimy 140 rocznicę powstania stacji kolejowej w Kartuzach [1886-2026]. 

Dyrekcja kolejnictwa wydała wskazówki dla kolejarzy jak maja się obchodzić z podróżnymi. [skrót - pisownia oryginalna]. 

1. Każdy urzędnik winien się starać spełniać życzenia podróżnych, którzy szukają informacji, porady i pomocy. 
2. Przez uprzejmy ukłon i odkłon należy wzbudzić zaufanie
3. Jest nieprzyzwoitością pozwolić dla siebie czekać podróżującemu na objaśnienie itp.
4. Przy udzielaniu objaśnień nalezy mówić powoli i wyraźnie
5. Objaśnienia nalezy udzielać grzecznie w krótkiej formie
6. Każde objaśnienie ma być udzielone jako uwiadomienia a nie pouczenie
7. Wobec nerwowych pasażerów nalezy zachować spokój
8. Wszystkie niesłuszności nie nalezy wyjaśniać ostro lecz rzeczowo
9. Urzędnik winien wskazać podróżującemu gdzie ma się zwrócić jeżeli żadnego objaśnienia nie udzielił
10. Każdy urzędnik winien podróżującemu udzielić pomocy i postępować tak, jakby chciał aby się z nim w podobnym przypadku obchodzono [Dyrektor]

Ruch pasażerski - dyliżans

Prace komunikacyjne przeprowadzone przez władze niemiecki wlatach 1876 - 1877 umożliwiły uruchomienie z dniem 1 stycznia 1885 roku pierwszych regularnych kursów dyliżansowych z Kartuz do Bytowa, Sierakowic i Gdańska. Takie były poczatki 

Ruch pasażerki - kolej

Na mocy ustawy parlamentu pruskiego z 25 maja 1883 roku w sprawie budowy linii kolejowej z Pruszcza Gdańskiego do Kartuz - powstaje w Kartuzach stacja kolejowa. Uroczyste otwarcie stacji nastapiło 1 listopada 1886 roku, natomiast 11 listopada 1901 roku uruchomiono linię przez Somonino do Kościerzyny. Kolejna linia łącząca Kartuzy z Lęborskiem została oddana do użytku 4 października 1905 roku. Nazwa stacji kolejowej j. niemiecki - "KARTHAUS". Sama pierwsza wojna światowa oszczędziła węzeł kartuski. 8 lutego 1920 roku zdjęto z budynku stacyjnego niemiecką nazwę, zastępując ja nazwą "KARTUZY". W dwudziestoleciu funckjonowały połączenia m.in. do Gdańska i Gdyni.

W 1925 roku rząd polski przenosi dyrekcję kolejową z Gdańska do Bydgoszczy - z powodu zatargu politycznego z Gdańskiej. 

Sprawa budpwy drugiego toru kolei

Wiec! W sobotę 3 października 1925 roku o godz. 4-tej po popołudniu w sali Hotelu "Centralnego" [p. Kreft] wiec w sprawie projektowanej kolei z Bydgoszczy przez Sławki, Dzierżążno powiat kartuski i dalej do Gdyni. Wiec, aby nowa linia nie omijała Kartuz. [zwołujący]

Sprawa budowy nowego toru kolejowego: Bydgoszcz - Szlachta - Kościerzyna - Gdynia. Zebranie w tej sprawie odbyło się 3. października 1925 roku. Redaktor GK - p. Bieliński dowodził, że nowy tor kolejowy ze względu na rozwój miasta i dobro mieszkańców powinien koniecznie prowadzić przez Kartuzy. Powołano komitet w tek sprawie, w składzie: pp. dr A. Majkowski, Marjan Borzestowski, Leon Lniski, Leon Roszkowski. Zadaniem powołanego komitetu jest staranie o przeprowadzenie nowego toru kolejowego przez Kartuzy. Ostatecznie władze kolejowe zadecydowały o budpwie nowego toru kolejowego od Somonina do samej Gdyni. 

Wielkie ćwiczenia polowe kolejarzy pod Kartuzami - niedziela 22 czerwca 1930 r.

Na ćwiczenia Kolejowego Przysp. Wojskowego z całego okręgu przybyło ok. tysiąca kolejarzy uzbrojonych w karabiny i maski p/gaz. Miasto w nidzielę przybrało wyglad niezwykły - chorągwie, bramy triumfalne, był koncert na rynku. O godz. 8.25 przyjechał do Kartuz specjalnym pociągiem p. minister, wojewoda p. W. Lamot, starosta Bieńkiewicz i oficerowie. Po krótkim przywitaniu goście udali się na rynek, gdzie odbyła się msza polowa, przygrywała orkiestra kolejarzy z Bydgoszczy, śpiewy wykonała "Cecylia" z Kartuz. Po mszy św. oddziały KPW odmaszerowały na ćwiczenia polowe. Główna walka  "czerwoni", druga strona "niebiescy". na ćwiczenia przybyła też eskadra złożona z trzech hydroplanów z Pucka. Po zakończeniu ćwiczeń odbyła się defilada oddziałów KPW przed p. min. Kuchnem i gen. Pasławskim. Wieczorem odbyły się zawody sportowe, mecz piłki nożnej, a zabawa ludowa w Hotelu "Centralnym". 

Kartuzy. 14 maja 1933 - otwarcie parku kolejowego koło dworca

Uroczystość rozpoczęto o godz. 8. rano nabożeństwem, po którym ruszył pochód kolejarzy z orkiestrą na czele przez ulice miasta, w kierunku dworca, gdzie na placu w imieniu KPW p. Kruger przywitał gości. Otwarcie uroczystego dokonał p. starosta Czarnocki - przecinając wstęgę, poczem goście zwiedzili park. Park niewielki robi dobre wrażenie i jest ozdobą miasta. 

Zasłużeni dla kolejnictwa - rejon kartuski 

Hilary Oźmiński - Dnia 14 listopada 1930 roku obchodził swój 40-letni jubileusz pracy w kolejnictwie zawiadowca stacji Kartuzy. Do udekorowanej pięknie sali w gmachu dworca przybyli przedstawiciele dyrekcji i koledzy jubilata. Z ramienia dyrekcji przybyli: p. Hanczenski, naczelnik oddziału mechanicznego, p. Neumann i kontroleler Bybrowicz. Byli również przedstawiciele miejscowych władz kolejowych. Była to piękna uroczystość - po wprowadzeniu jubilata na salę - została ma wręczona piękna laurka pamiątkowa, przy dźwiękach orkiestry kolejowej. Wpłynęło przeszło 50 telegramów, były przemówienia, toasty podkreślające zasługi jubilata. Zrobiono także składkę na łódź podwodną - zebrano 57 zł.

Ignacy Szalk - Kartuzy. W dniu 2 czerwca 1933 obchodził znany obywatel naszego miasta p. Ignacy Szalk w gronie swoich kolegów i znajomych 25-letni jubielszu pracy w kolejnictwie w rejonie kartuskim. O godz 20-tej w salce świeticy kolejowej przywitał przybyłego jubilata w towarzystwie rodziny, członek zarządu koła Związku Drużyn Konduktorskich kol. Brzoskowski - po krókim uroczystym przemówieniu wręczył mu upominek i złożył życzenia w imieniu wszystkich zebranych. Były życzenia z ramienia Związku Maszynistów, które złożył kol. P. Kaczmarek. Z ramienia Związków Urzędników Kolejowych życzenia złożył i wręczył upominek p. Kruger. Uroczystość zaszczycił swą obecnością naczelnik stacji Kartuzy p. Folaron oraz prezes zarządu okręgu kol. Goetze, który wygłosił piękne przemówienie na cześć jubilata. Następnie bawiono się ochoczo przy dźwiękach kolejowej orkiestry. Gratulacje dla jubilata. "GK". 

Niezależnie od pracy zawodowej w kolejnictwie, jubilat był wieloletni radnym Rady Miejskiej i aktualnie pełni rózne funkcje społeczne. 

Sierpień 1939 - Sejmowa Komisja budżetowa obradowała w temacie kolejnictwa. Referent poseł Żółtowski wniósł na zakończenie obrad dokument w formie rezolucji. Dokument porusza następujące sprawy:

• niedostateczne zaopatrzenie techniczne kolei
• zbyt powolne przeprowadzenie konserwacji torów i renowacji taboru
• przeprowadzenie rewizji taryf przewozowych 

oprac. historyk Andrzej Borzestowski 

P.S. Pod koniec sierpnia ukaże się książka "Starostwo powiat - kronika 1922-39".

Żart: "Miłość" - GK 1938 r. 

• Magda - wyjdę za ciebie choćbyśmy mieli żyć o chlebie i wodzie
• Ignacy - dobrze, ty postaraj się o chleb, a ja o wodę