Roślinność w Kaszubskim Parku Krajobrazowym

Roślinność KPK została ukształtowana zarówno przez czynniki naturalne (klimat, budowę geologiczną i rzeźbę terenu, gleby, warunki wodne), jak i wielowiekową gospodarkę człowieka na tym obszarze.

Podstawy zróżnicowania i ogólna charakterystyka najważniejszych typów zbiorowisk

Roślinność KPK została ukształtowana zarówno przez czynniki naturalne (klimat, budowę geologiczną i rzeźbę terenu, gleby, warunki wodne), jak i wielowiekową gospodarkę człowieka na tym obszarze. Biorąc zatem jako kryterium genezę zbiorowisk roślinnych, tworzą one fitocenozy naturalne i zbliżone do nich (niemal naturalne), półnaturalne oraz synantropijne Do pierwszej grupy należy znaczna część zbiorowisk leśnych, przeważająca część roślinności torfowiskowej i szuwarowo - bagiennej oraz roślinność wodna. Ten typ fitocenoz powstał bez ingerencji człowieka i składa się z gatunków rodzimych, ale należy dokonać tu dwu zastrzeżeń:

1) obecnie liczne ich fitocenozy znajdują się pod silnym wpływem różnych form działalności ludzkiej i wykazują różne zmiany degeneracyjne,
2) część płatów, które florystycznie i siedliskowo są identyczne z naturalnymi, ma genezę wtórną związaną z działalnością człowieka; są to zbiorowiska auksochoryczne

Zbiorowiska półnaturalne to przede wszystkim łąki i pastwiska, znacznie rzadziej wrzosowiska i murawy napiaskowe. Powstały one i utrzymują się pod wpływem działalności człowieka, a tworzą je gatunki rodzime. Łąki i pastwiska wykształciły się po wycięciu lasów lub osuszeniu terenów podmokłych. Czynnikiem warunkującym ich istnienie jest regularne koszenie lub stały wypas, czasem stosowane przemiennie. Z kolei wrzosowiska i murawy napiaskowe (psammofilne), które najczęściej powstają lokalnie rozwinęły się przede wszystkim na wypasanych starych odłogach, skrajach lasu i mineralnych obrzeżach niektórych torfowisk.

Na roślinność synatropijną składają się zbiorowiska chwastów polnych (segetalne) oraz zbiorowiska ruderalne, powstałe na obszarach zabudowanych, wzdłuż dróg i torów oraz lokalnie w na miedzach. W skład tych fitocenoz wchodzą gatunki zawleczone przez człowieka, np. z roślinami uprawnymi oraz rośliny rodzime, które na nowych siedliskach znalazłyby warunki do rozwoju.

Pod względem zajmowanego obszaru w KPK dominuje roślinność różnego rodzaju użytków rolnych, które zajmują nieco ponad połowę jego powierzchni. Pola, łąki i pastwiska często tworzą mozaikowy układ, lecz łąki są rozmieszczone przede wszystkim na dnach dolin i rynien subglacjalnych. Powierzchnie leśne zajmują ok. 34% areału parku, tworząc duży kompleks Lasów Mirachowskich i kilka mniejszych, mianowicie na Wzgórzach Szymbarskich, na obu brzegach Jez. Ostrzyckiego, na wschód od Jezior Raduńskich, w pobliżu Kartuz oraz między Prokowem a Sianowem. Znaczącym przestrzennie składnikiem jest roślinność wodna i przybrzeżna, co wiąże się z 10% udziałem jezior w powierzchni parku oraz licznymi ciekami i mokradłami.

Zbiorowiska leśne

Fitocenotyczne zróżnicowanie zbiorowisk leśnych KPK jest spowodowane znaczną rozmaitością siedlisk, która z kolei jest pochodną wielu nakładających się czynników naturalnych i antropogenicznych. Wśród pierwszych najważniejszą rolę odgrywa budowa geologiczna i morfogeneza, które przede wszystkim powodują regionalne zróżnicowanie lasów w obrębie KPK. Z kolei procesy denudacyjne, warunki wodne i wpływ człowieka w większym stopniu mają charakter lokalny i modyfikujący efekty wspomnianych czynników podstawowych.

Obszary morenowe są domeną lasów bukowych i innych z dominacją buka w drzewostanie. Na wysoczyznach polodowcowych (morenie dennej) najczęściej jest to acydofilny las bukowo - dębowy, a na stokach wzgórz moreny czołowej i rynien subglacjalnych, zależnie od lokalnych warunków, żyzna lub kwaśna buczyna niżowa . Pod względem składu florystycznego i struktury nie różnią się one od fitocenoz wielokrotnie opisywanych w literaturze z innych terenów, a z KPK są znane przede wszystkim z opracowań Herbicha (1982), Herbicha i in. (1982), Fałtynowicza i Machnikowskiego (1982). Lasy bukowo - dębowe i kwaśne buczyny wykształcają się na kwaśnych, wyługowanych lub bielicowanych glebach piaszczysto - gliniastych powstałych na utworach zwałowych. Równowiekowe sadzone drzewostany lasów bukowo - dębowych są budowane przez buka, dąb i sosnę. Podszyt jest bardzo ubogi, a runo ma charakter krzewinkowy z dominacją borówki czernicy. W kwaśnej buczynie drzewostan jest czysto bukowy, najczęściej jednowarstwowy i równowiekowy, brak jest podszytu, a runo zależnie od lokalnych warunków jest różnie wykształcone; podstawowym czynnikiem różnicującym jest wiatr i procesy stokowe. W górnych partiach stoków, skąd ściółka jest wywiewana lub zmywana, panuje postać mszysta lub trawiasta, a w zaklęśnięciach, na osłoniętych fragmentach stoków i płaskim terenie - runa brak, a dno lasu jest zasłane nie rozłożonymi liśćmi. Żyzna buczyna powstaje najczęściej na dolnych fragmentach stoków, w których następuje akumulacja ściółki, albo w aktywnych dolinach erozyjnych, w których odsłaniane są głębsze, niewyługowane poziomy.

Piaski sandrowe są porośnięte borami sosnowymi; najczęściej jest to subatlantycki bór świeży Leucobyro - Pinetum z runem typowej - krzewinkowej z borówką czernicą Vaccinium myrtillus lub trawiastej z Deschapsia flexuosa. Liczne jego fitocenozy, np. w okolicach Stężycy, powstały na glebach porolnych.

Bor bagienny Vaccinio uliginosi - Pinetum i brzezina bagienna Betuletum pubescentis zajmują największe powierzchnie na dużych torfowiskach w Lasach Mirachowskich, gdzie rozwinęły się głównie wskutek ich odwodnienia, trwającego od około 170 lat. Pierwszy z wymienionych zajmuje najczęściej centralne części torfowisk, natomiast brzezina - płytkie pokłady torfu na obrzeżach. Są one doskonałym przykładem naturalnych fitocenoz, które powstały w efekcie pośredniego wpływu człowieka. Wskutek postępujących zmian w siedliskach ulegają one obecnie degeneracji, która objawia się m.in. utratą swoistych cech i walorów: w borze bagiennym polega ona na utracie gatunków wysokotorfowiskowych, a w brzezinie - zaniku największych na Pomorzu populacji widłaka jałowcowatego Lycopodium annotinum.

Do najcenniejszych składników roślinności leśnej, świadczącej o specyfice lasów KPK, należą zbiorowiska zajmujące lokalnie i generalnie wyjątkowo małe powierzchnie. Jest to buczyna storczykowa Carici - Fagetum i źródliskowe łęgi. Buczyna storczykowa jest reprezentowana przez zaledwie kilka płatów w rezerwacie Las Ostrzycki, na rędzinach brunatnych powstałych z kredy jeziornej, oraz przez jedną fitocenozę na stromym, podcinanym stoku w Staniszewskich Zdrojach; odznacza się ona wyjątkowym bogactwem florystycznym, zwłaszcza storczyków. Źródliskowe łęgi, które występują niemal wyłącznie na źródliskach w dolinie Łeby i Mirachowskiej Strugi, należą do dwu zespołow - podgórskiego łęgu jesionowego, odznaczającego się m.in. łanowym występowaniem skrzypu olbrzymiego, oraz źródliskowej postaci łęgu jesionowo - olszowego.

Do specyficznych cech KPK należy także znikoma rola przestrzenna lasów grądowych i olsowych. Pierwsze z nich reprezentowane są przez pojedyncze fitocenozy, głównie na deluwiach, natomiast drugie - głównie na przesmykach między jeziorami rynnowymi. Ich mała współczesna rola w przeważającym stopniu ma charakter wtórny, spowodowany zajęciem siedlisk grądowych na dnach dolin i rynien przez pola, a olsów po zmeliorowaniu zajmowanych pierwotnie przez nie mokradeł - przez użytki zielone.

Zbiorowiska zaroślowe odgrywają niewielką rolę przestrzenną. W kompleksach szuwarów na dnach rynien, zazwyczaj w pobliżu jezior, są to najczęściej zarośla krzewiastych wierzb - łozowiska, a lokalnie na stokach niewielkich, śródpolnych rozcięć erozyjnych i skarp - czyżnie, budowane przez tarninę, róże i głogi.

Zbiorowiska łąkowe i pastwiskowe

Zbiorowiska łąkowe i pastwiskowe zajmują największe powierzchnie na dnach dolin rzecznych i rynnowych, mniejsze - na ich stromych stokach i na osuszonych dnach niewielkich zagłębień na wysoczyznach.

W dolinach znaczne powierzchnie zajmuje i miejscami panuje pod względem powierzchniowym łąka ostrożeniowa Cirsio - Polygonetum. Wykształca się ona na wilgotnych, żyznych siedliskach z ruchomą wodą, często na słabych wysiękach. Odznacza się dużym bogactwem florystycznym oraz licznymi barwnymi aspektami sezonowymi, pochodzącymi od aktualnie kwitnących barwnych ziół; najbardziej charakterystyczne dla fitocenoz łąki ostrożeniowej są kolory biały - od kwitnącej wiosną rzeżuchy łąkowej i gorzkiej, następnie żółty - od jaskrów i pełnika, potem różowo - fioletowy kolor kwiatostanów rdestu wężownika i na końcu żółtawo - zielony aspekt ostrożnia warzywnego. Przesuszone mursze na dnach dolin są natomiast siedliskiem innych wielkopowierzchniowych zbiorowisk - z dominacją rdestu wężownika Polygonum bistora, znacznie uboższego florystycznie od łąki ostrożeniowej i zespołu śmiałka darniowego, który ma znikomą wartość gospodarczą. Pozostałe zbiorowiska łąkowe odgrywają znacznie mniejszą rolę powierzchniową i są reprezentowane przez stosunkowo małe płaty.

Wypas na mokrych glebach prowadzi do powstania pastwiska sitowego z udziałem dużych, kępowych sitów (głównie situ rozpierzchłego), stopniowo opanowujących jego powierzchnię; proces ten może doprowadzić do powstania nieużytku gospodarczego z łanem situ.

Łąki i pastwiska na siedliskach świeżych współcześnie zajmują stosunkowo niewielką powierzchnię. Na gliniastych, stromych stokach rynien najczęściej są reprezentowane przez ubogie, acydofilne postaci zespołu życicy trwałej i grzebienicy pospolitej, a na piaskach - przez płaty przejściowe między typowymi pastwiskami a murawami psammofilnymi z szczotlichą siną lub psiarami z dominacją bliźniaczki psiej trawki. Ubóstwo siedliskowe tych pastwisk jest w znacznej części wynikiem ich genezy. Mianowicie: powstały one na dawnych odłogach, które bezpośrednio po zaniechaniu uprawy zbóż spowodowanym wyjałowieniem gleb zaczęto wypasać, bez jakichkolwiek zabiegów pratotechnicznych. W ostatnich dziesięcioleciach powierzchnie te są zalesiane lub przeznaczane na działki rekreacyjne. Do najrzadszych w KPK zbiorowisk łąkowych należy pospolita na całym Niżu Polskim łąka rajgrasowa, której lokalnie najlepiej wykształcone płaty powstały w rowach oraz na stokach nasypów i wykopów wzdłuż szos.

Roślinność brzegów wód

Roślinność brzegów wód jest uzależniona od typu zbiornika i siedlisk na jego brzegu. Wzdłuż długich brzegów jezior rynnowych na ogół stanowi ją wąski pas szuwarów, zwykle w postaci agregacji jednego gatunku - ponikła błotnego, skrzypu bagiennego, manny mielec lub trzciny. Ten pas, bardzo wąski i przerywany na brzegach sąsiadujących z zalesionymi stokami, wydatnie rozszerza się i wzbogaca florystycznie poniżej odlesionych zboczy zajętych przez pola. Zazwyczaj bezpośrednio za nim rośnie wąski pas olch, rzadziej krzewisatych wierzb, za którym często jest kilkumetrowej szerokości pas łąki.

O wiele bardziej zróżnicowana roślinność porasta płytkie i lądowiejące zatoki oraz okolice ujść strumyków do jezior rynnowych oraz brzegi nielicznych zarastających zbiorników eutroficznych; są to miejsca, w których następuje silna akumulacja osadów. Na powierzchni wody pływają tu liście nymfeidów, tworzących zespół lilii wodnych, a na bagnistych brzegach rozwijają się liczne zbiorowiska szuwarów właściwych i turzycowych z charakterystycznym dla nich strefowym rozmieszczeniem. W wodzie na mulistym dnie rosną głównie szuwary trzcinowe, a lokalnie także pałkowe i oczerety. Wynurzony brzeg jest opanowany przez bogatszą gatunkowo lądową postać trzcinowiska, a dalej wykształcają się turzycowiska budowane przez wysokie turzyce - głównie jest to szuwar turzycy błotnej i szuwar turzycy prosowej. Ta strefa jest często opanowywana przez olchy i krzewiaste wierzby, tworzące wąski pas roślinności o charakterze olsu lub łozowiska. Dalej od jeziora, w zależności od warunków lokalnych, znajdują się łąki i pola oddzielone wąskim pasem mokrej łąki. W wyjątkowych przepadkach, gdy warunki wodne na niskim brzegu nie pozwalają na systematyczne użytkowanie łąkarskie, rozwija się szeroki pas niskich turzyc budujących kwaśne młaki i turzycowiska - głównie kwaśną młakę turzycową, znacznie rzadziej zespół turzycy tunikowej, turzycowisko mszyste z torfowcami i inne. Na stosunkowo niewielkich powierzchniach, głównie na niektórych przesmykach między jeziorami rynnowymi, najczęściej w kompleksie przestrzennym i dynamicznym z turzycowiskami, mechowiskami i mokrymi łąkami, rozwinęły się żyzne olsy porzeczkowe. Na brzegach jezior dystroficznych rozwija się kwaśne oligotroficzne pło mszarne z roślinnością torfotwórczą. Zbliżoną fizjonomię, lecz zupełnie inną ma brzeg wyjątkowego w skali parku kalcioligotroficznego jeziora Cichego; mata pływająca na powierzchni wody jest tu budowana przez liczne gatunki kalcyfile, tworzące unikatowe zespoły, m.in. ponikła skąpokwiatowego.

Roślinność brzegów wód płynących tworzy najczęściej wąski pas olch lub ziołorośli budowanych przez wysokie byliny na brzegach koryta. W wodzie przy brzegu lokalnie największych, wartko płynących cieków miejscami powstaje najwyżej metrowej szerokości pas szuwarów, najczęściej manny mielec, natomiast w szeroko rozlanych odcinkach łączących jeziora wyjątkowo mogą rozwijać się szuwary turzycy brzegowej i turzycy sztywnej.

Roślinność torfowisk

Typową roślinność torfowiskową reprezentują fitocenozy nieleśne lub ze znikomym udziałem drzew, należące do klas Scheuchzerio - Caricetea Nigrze i Oxycocco - Sphagnetea. Są one budowane przez rośliny zielne i mchy (właściwe oraz torfowce) o wąskiej skali ekologicznej, przystosowane do trwale wysokiego poziomu wody w podłożu. Nieleśne torfowiska na obszarze KPK zajmują obecnie znikomą powierzchnię i występują zarówno w rynnach i dolinach, jak i w obniżeniach terenu na wysoczyznach. Są one zasilane w wody o różnym pochodzeniu, stopniu ruchliwości i zasobności w związki odżywcze. Te podstawowe czynniki ekologiczne powodują, że w granicach KPK reprezentowane są wszystkie typy hydrologiczno - rozwojowe torfowisk, jakie występują na obszarze Pojezierza Kaszubskiego i Pomorza.Według klasyfikacji Succowa (1998) są to następujące typy: torfowiska powstałe i tworzące się w skutek paludyfikacji (zabagnienia mineralnego podłoża), terrestrializacji (lądowienia) zbiorników wodnych, torfowiska przepływowe, źródliskowe, kotłowe i opadowe. W konsekwencji zróżnicowania hydrologicznego i troficznego (różne sposoby zasilania wiążą się z niejednakową dostawą związków mineralnych) siedliska torfowisk KPK są wybitnie zróżnicowane - od oligotroficznych (skąpożywnych) i równocześnie silnie kwaśnych, poprzez mezotroficzne (umiarkowanie kwaśne, neutralne i alkaliczne) do eutroficznych (słabo kwaśnych i neutralnych). Efektem zróżnicowania siedlisk torfowych jest naturalna różnorodność zbiorowisk roślinnych.

Na skrajnie ubogich i kwaśnych siedliskach, zasilanych wyłącznie lub niemal wyłącznie przez wody opadowe, rozwijają się zbiorowiska typu mszarów. Ich wyróżnikiem jest bardzo dobrze wykształcona warstwa mszysta, budowana głównie przez różne gatunki mchów torfowców. Rośliny naczyniowe są tu bardzo nieliczne (np. wełnianka wąskolistna i pochwowata, żurawina, rosiczki, przygiełka biała). Mszary tego typu koncentrują się na wysoczyznach, w całkowicie lub częściowo zatorfionych bezodpływowych zagłębiach terenu. Są one charakterystyczne dla niewielkich, lecz głębokich torfowisk kotłowych, rozwijają również w postaci pływającego kożucha (pła) wokół dystroficznych jeziorek. W znikomym stopniu nieleśne zbiorowiska mszarne zachowały się na dużych torfowiskach wysokich (opadowych), np. na Wysoczyźnie Staniszewskiej.

Na słabo kwaśnych, neutralnych lub słabo alkalicznych siedliskach pozostających pod wpływem wód gruntowych, powierzchniowych lub wysiękowych, roślinność torfowiskową tworzą głównie zbiorowiska z dużym udziałem turzyc oraz różnych ekologicznych grup mchów właściwych lub torfowców. W pierwszym przypadku są to tzw. Mechowiska, w drugim - mszary minerotroficzne. W ujęciu fitosocjologicznym należą one do rzędów Caricetalia nigrae i Caricetalia davallianae w obrębie klasy Scheuchzerio - Caricetea nigrae. Ponadto właściwości torfotwórcze wykazuję niektóre zbiorowiska szuwarowe budowane przez wysokie turzyce (np. Caricetum acutiformis, Caricetum paniculatae ze zw. Magnocaricion i klasy Phragmitetea).

Roślinność synantropijna

Na roślinność synantropijną, czyli towarzyszącą człowiekowi, składa się roślinność segetalna - zbiorowiska chwastów polnych występujących w uprawach, i ruderalna - związana z zabudowami, przypłociami i drogami.

Roślinność segetalna KPK, podobnie jak całego Pojezierza Kaszubskiego, jest wykształcona bardzo swoiście i pod wieloma względami odbiega od pozostałej części niżu. W obrębie KPK wyraźnie odznaczają się trzy typy roślinności segetalnej, związane z zasadniczymi typami siedlisk. Największe powierzchnie zajmują związane z kwaśnymi i "zimnymi" siedliskami kwaśnych buczyn i acydofilnych lasów dębowo - bukowych, fitocenozy zespołu chłodka drobnego i czerwca rocznego Arnoserido - Scleranhetum, które rozwijają się przy wszystkich rodzajach upraw. Ten sam zespół, ale z udziałem palusznika nitkowatego Digitaria ischaemum i włośnicy zielonej Digitarietum ischaemi w uprawach okopowych. Dna i zbocza dolin i rynien są z kolei miejscem występowania zbiorowisk chwastów o większych wymaganiach troficznych. W zbożach jest to zespół skrytka polnego i rumianku pospolitego Achano - Matricarietum, zróżnicowany florystycznie zależnie od zasobności siedliska, na podzespół typowy - na dnach dolin i deluwiach oraz acidofilny - na stokach. W uprawach okopowych odpowiada im zespół jasnoty różowej i przetacznika lśniącego Lamio - Veronicetum politae na lokalnie najcieplejszych i najżyźniejszych siedliskach na dnach dolin oraz zespół dymnicy polnej Veronico - Fumarietum o lokalnie szerszej skali ekologicznej; jest on zróżnicowany topograficznie i siedliskowo podobnie do Achano - Matricariceum.

Wyjątkową pozycję wśród agrocenoz zajmuje zespół lepnicy rozdętej i lnicy małej, który powstaje na kredzie jeziornej na siedliskach buczyny storczykowej. Występuje on w jednakowej postaci we wszystkich rodzajach upraw i odznacza się występowaniem licznej grupy kalcyfitów.

Roślinność ruderalna jest wykształcona fragmentarycznie. Stosunkowo najlepiej rozwinięte są tzw. Zbiorowiska dywanowe na drogach, przydrożach i podwórzach, natomiast fitocenozy nitrofilnych wysokich bylin, związane z zabudowami występują dość wyjątkowo w porównaniu z optymalnie wykształconymi, powstającymi poza granicami KPK, są wybitnie zubożone florystycznie.

Roślinność pozostałych typów ekosystemów

Poza omówionymi powyżej typami roślinności, która dominuje przestrzennie, w parku występują na małych powierzchniach inne zbiorowiska roślinne, zróżnicowane pod względem ekologicznym i florystycznym. Są to przede wszystkim fitocenozy związane ze źródliskami, brzegami lasów, piaszczyskami i pozostałościami ekstensywnych pastwisk.

Zbiorowiska rozwijające się na skrajach lasów są stosunkowo częściej reprezentowane na obrzeżach łęgów i olsów. Najczęściej mają one charakter ziołorośli, w których dość licznie uczestniczą nitrofity, np. czosnaczek pospolity. Murawy psammofilne, wrzosowiska i psiary w KPK tworzą się na jałowych, często kwaśnychglebach wskutek ekstensywnego wypasu. Murawy napiaskowe, związane z sandrami, są tworzone głównie przez szczotlichę siną Corynephorus canescens, natomiast psiary budowane przez bliźniaczkę psią trawkę Nardu stricte powstają na bardzo kwaśnych, wyługowanych glinach, często na obrzeżach małych, śródpolnych torfowisk.

Szczególne cechy i walory roślinności

Roślinność KPK mimo rozwiniętego osadnictwa oraz coraz bardziej intensywnego użytkowania terenu, zwłaszcza rolniczego, leśnego i rekreacyjnego, zachowała jeszcze wiele pozytywnych cech, które w znacznym stopniu podnoszą walory przyrodnicze parku. Pod względem strukturalno - przestrzennym wyróżnia ją stosunkowo wysoki udział lasów, które pokrywają niemal 40% powierzchni lądowej parku. W połączeniu z udziałem jezior, zajmujących około 10% całego areału KPK, otoczonych pasem roślinności szuwarowej, powoduje to, że z wyjątkiem odlesionej centralnej części park zachował wiele cech naturalnych.

Wyróżnikiem, a zarazem wybitną wartością obecnej szaty roślinnej, jest jej bogactwo jakościowe oraz różnorodność ekologiczna. W granicach parku stwierdzono dotąd 111 zespołów i zbiorowisk roślinnych (przy bardzo słabym rozpoznaniu roślinności wód). Szacunkowo można przyjąć, że stanowią one około 80% syntaksonów zidentyfikowanych na obszarze całego Pojezierza Kaszubskiego i około 65% zbiorowisk zanotowanych w całym byłym województwie gdańskim. Jakościowe różnice polegają głównie na braku w KPK niektórych zbiorowisk typowych dla obszarów sandrowych oraz fitocenoz właściwych tylko dla strefy przymorskiej, a także pokaźnej liczby zbiorowisk synantropijnych i nitrofilnych. Z kolei ekologiczna różnorodność roślinności jest przede wszystkim odbiciem naturalnego urozmaicenia siedlisk, które wykazują pełne gradienty w odniesieniu do warunków wodnych, troficznych i odczynu podłoża.

Na podkreślenie zasługuje także bardzo wysoki, ponad 80%, udział zbiorowisk naturalnych i półnaturalnych w całym inwentarzu rozpoznanych dotąd zespołów. Świadczy to dobitnie, że wielowiekowa i różnorodna co do form antropopresja nie naruszyła w zasadniczy sposób fitocenotycznego bogactwa omawianego terenu, choć wpłynęła na relacje przestrzenne w pokrywie roślinnej przez zmniejszenie pierwotnego areału lasów i częściowe zagospodarowanie siedlisk podmokłych. Równocześnie pod pewnymi względami miała ona charakter twórczy. W analogii do modelu przebiegu Wyżyny Krakowskiej, pokrywa roślina w krajobrazie kulturowym KPK odznacza się najwyższym bogactwem florystycznym, najwyższą różnorodnością zbiorowisk roślinnych, małymi ubytkami flory i niewielkim udziałem taksonów lokalnie zagrożonych; dwie ostatnie cechy są właściwe także dla krajobrazów naturalnych.

Kolejnym niewątpliwym walorem roślinności KPK jest fakt, że zachowała ona wiele geobotanicznych cech, które generalnie wyróżniają region Pojezierza Kaszubskiego w porównaniu z innymi częściami całego Pomorza czy całego Niżu. Należy do nich udział gatunków górskich w niżowych zespołach roślinych, nadających im swoiste piętno, a nawet całego zespołu o podgórsko - górskim charakterze - szuwaru manny gajowej. Zamienny jest także udział, niekiedy znaczny bo realnych składników szaty roślinnej, zarówno gatunków, jak np. wielosiła błękitnego na torfowiskach źródliskowych, jak i całych zespołów, np. zespołu turzycy tunikowej i mechowiska z turzycą obłą.

Specyficzne cechy ma także roślinność KPK. Najbardziej dobitnym przykładem jest sposób wykształcenia zbiorowisk chwastów polnych w parku, charakterystyczny przynajmniej dla centralnej, najwyżej położonej części Pojezierza Kaszubskiego, unikatowy w skali całego Niżu Europejskiego. Mianowicie z powodu trudnych warunków klimatycznych następuje ogromne upodobnienie zespołów segetalnych w uprawach okopowych oraz zbóż ozimych i jarych do tego stopnia, że na ubogich i chłodnych siedliskach na wysoczyznach i wzgórzach morenowych we wszystkich rodzajach upraw wykształca się ten sam zespół chwastów, niezróżnicowany ani ilościowo, ani jakościowo. Zjawisko to dotąd stwierdzono w Europie tylko w górach, gdzie są to zespoły charakterystyczne dla upraw okopowych, podczas gdy na Pojezierzu Kaszubskim są to zbiorowiska typowe dla zbóż. Także swoistym regionalnym fenomenem jest występowanie na kredzie jeziornej segetalnego zespołu lepnicy rozdętej i lnicy małej, który dotąd zidentyfikowano wyłącznie w KPK i jego najbliższym sąsiedztwie; wykształca się on we wszystkich rodzajach upraw i jest powiązany siedliskowo i dynamicznie z buczyną storczykową.

Szczególną wartość roślinności KPK nadają rzadkie i ginące zbiorowiska roślinne. Pod tym względem najbardziej unikatowym zespołem jest nakredowa buczyna storczykowa, która w rezerwacie "Ostrzycki Las" ma jedno z zaledwie trzech znanych stanowisk na Niżu Polskim i tylko tutaj wykształca się na kredzie jeziornej; unikatowe są także niektóre jego zbiorowiska zastępcze. Drugie stanowisko buczyna storczykowa ma w rezerwacie "Staniszewskie Zdroje", gdzie dla odmiany zajmuje stromy stok cyrku źródłowego podcinany przez erozję wsteczną. Do niezwykle rzadkich w skali kraju należy również zespół Eleocharitetum quinqueflorae, który rozwija się na torfowiskach zasilanych przez zasobne w wapń wody wysiękowe.

Do najbardziej wartościowych składników roślinności KPK należą wszystkie fitocenozy źródliskowe z klasy Montio - Cardaminetea oraz szuwar manny gajowej Glycerietum nemoralis - plicatae, a ponadto źródliskowe postaci wielu zespołów: leśnych - podgórskiego łęgu jesionowego z udziałem skrzypu olbrzymiego, łęgu jesionowo - olszowego, szuwarów, łąkowych - Cirsio-Polygonetum przy udziale pełnika europejskiego i wielosiłu błękitnego.

Spośród pozostałych składników pokrywy roślinnej KPK za wartościowe ze względów biocenotycznych należy również uznać półnaturalne zbiorowiska kwaśnych, jałowych siedlisk - psiary i murawki psammofilne. Pierwsze z nich na utworach morenowych, a drugie na sandrowych, stanowią coraz rzadszy typ fitocenoz związanych z ekstensywną gospodarką i podkreślają ich odrębność siedliskową, a także w zasadniczy sposób decydują o specyfice zanikających krajobrazów.

Na zakończenie warto wspomnieć o walorach drzew KPK w postaci drzewostanów nasiennych. Trzy z nich, wpisane do rejestru IBL, mają znaczenie ponadlokalne, a ponadto są tu dość liczne drzewostany nasienne gospodarcze.