99 lat temu Kartuzy otrzymały prawa miejskie - jak wyglądało wówczas życie w stolicy Kaszub?

29 marca 1923 roku Kartuzom nadano prawa miejskie. Od tego momentu mija dokładnie 99 lat i choć miasto przeszło ogromną metamorfozę, w stolicy Kaszub jest wiele miejsc, które przetrwały do dziś. Jak funkcjonowały Kartuzy przed stu laty?

Starania o uznanie Kartuz za miasto czyniono przez lata. Rozpoczęły się już w 1906 roku. Zgodnie z informacjami, zawartymi w publikacji Dariusza Dolatowskiego pt. „Kartuzy – zarys dziejów gminy od czasów najdawniejszych do 1939 roku”, wydanej w 2018 roku z okazji 95. rocznicy nadania Kartuzom praw miejskich, na 1,5 roku przed tym wydarzeniem, miasto zamieszkiwało 3. 717 osób, w tym 1. 778 mężczyzn i 1939 kobiet. Wśród nich było 3.271 katolików, 409 ewangelików, 35 wyznawców judaizmu. Mieszkańcami Kartuz było 3383 Polaków, 327 Niemców i siedmiu Żydów.

W książce Mieczysława Widernika pt. ”Dzieje Kartuz” napisano, że w  1921 roku Kartuzy zyskały połączenie kolejowe z Gdynią.  W okresie największej świetności stacja w Kartuzach zatrudniała aż 150 pracowników. W 1922 roku w Kartuzach otwarto szpital powiatowy.

Prawa miejskie nadano Kartuzom 29 marca 1923 roku.

- W dniu 5 lutego 1923 roku Rada Gminy Kartuzy przesłała do władz w warszawie swą decyzję w postaci Uchwały Rady z dnia 31 stycznia 1923r. wraz z uzasadnieniem dra Aleksandra Majkowskiego. Generał Władysław Sikorski, pełniący wówczas funkcję Premiera i Ministra Spraw Wewnętrznych, podpisał w dniu 29 marca 1923r. Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie zaliczenia gminy wiejskiej Kartuzy, w powiecie kartuskim, województwa pomorskiego w poczet miast. Rozporządzenie weszło w życie z dniem ogłoszenia w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 14 kwietnia 1923r. 
W tym samym roku, 10 sierpnia 1923 roku, dekretem podpisanym przez Ministra Spraw Wewnętrznych mecenasa Władysław Kiernika Kartuzy otrzymały herb - informuje Urząd Miejski w Kartuzach.

Pierwszym burmistrzem Kartuz był Walerian Kubasik, wcześniej pracownik magistratu w Toruniu. Burmistrza wybrano wówczas w drodze konkursu, który zorganizował magistrat. W październiku 1925 r. odbyły się pierwsze wybory do Rady Miasta (poprzednia rada została wybrana jako Rada Gminy).

Od momentu nadania praw miejskich Kartuzy zaczęły się intensywnie rozwijać i stały się znaczącym ośrodkiem turystyczno-wypoczynkowym Kaszub.

- W marcu 1926 roku w młodym, żywiołowo rozwijającym się mieście opiekę zdrowotną nad mieszkańcami sprawowało pięciu lekarzy, w tym powiatowy, których recepty realizowała znana apteka "Pod Orłem" oraz Powiatowa Kasa Chorych i szpital powiatowy, a zwierzętami opiekował się weterynarz powiatowy. Odwiedzający miasto i Szwajcarię Kaszubską goście i turyści mogli korzystać z usług gastronomicznych i hotelarskich, oferowanych przez trzy restauracje i kawiarnie oraz hotele "Pomorski", "Kartuski", "Kaszubski Dwór" i "Centralny" - czytamy w publikacji Dariusza Dolatowskiego.

99. rocznicę nadania Kartuzom praw miejskich upamiętnili złożeniem kwiatów pod pomnikiem Matki Boskiej Królowej Korony Polskiej - burmistrz Kartuz Mieczysław Gołuński i jego zastępcy - Sylwia Biankowska i Wojciech Jaworowski oraz Dariusz Las, kierownik wydziału promocji z kartuskiego magistratu.

*Zdjęcia pochodzą z Narodowego Archiwum Cyfrowego oraz UM Kartuzy