Gdy życie przerasta...Drastyczny wzrost prób samobójczych

Statystyki są dramatyczne. Coraz więcej osób decyduje się na odebranie sobie życia. Co jeszcze bardziej przerażające, w porównaniu z 2020 roku w 2021 roku odnotowano aż 400 procentowy wzrost prób samobójczych wśród nastolatków! Jakie powody nimi kierują? Czy przed tym desperackim krokiem możemy uchronić osobę nam najbliższą?

W 2020 roku w powiecie kartuskim odnotowano 55 prób samobójczych, w tym 17 zakończyło się zgonem. Do dziesięciu tragedii doszło na terenie gminy Kartuzy, pięciu w gminie Żukowo, a dwóch w gminie Stężyca. W minionym roku zamachów samobójczych było już 72 (!). 16 okazało się skutecznych, w tym dziesięć na terenie gminy Kartuzy, cztery w gminie Żukowo i po jednym przypadku w gminach Somonino i Stężyca.

Jak pokazują policyjne statystyki, częściej na własne życie targają się mężczyźni. W 2020 roku na ten desperacki krok zdecydowało się 37 mężczyzn, w 2021 roku - 43.

400 procentowy wzrost prób samobójczych wśród nastolatków!

Zatrważające są statystyki prób samobójczych wśród nastolatków. W porównaniu z rokiem 2020 w ubiegłym roku w powiecie kartuskim ich liczba wzrosła aż o 400 proc.! W 2020 roku na swoje życie targnęło się pięcioro nastolatków, w tym jedna 15-latka skutecznie. W 2021 roku odnotowano 20 prób samobójczych osób w wieku od 12 do 17 lat oraz jedno samobójstwo 16-latka.

Samotność, niezrozumienie, konflikty w rodzinie

W większości przeanalizowanych przypadków powody były podobne - samotność lub konflikty rodzinne.

- Najczęściej podawanym powodem było konflikty w rodzinie, sytuacja rodzinna, standardowo - zawód miłosny. Potworna samotność, poczucie osamotnienia, bycia niewidzialnym, nierozumianym, niemożność powierzenia dorosłym swoich kłopotów. Wiele prób samobójczych wśród nastolatków polegało na zażyciu leków i popiciu ich alkoholem - przyznaje Dominika Sowa – Klejna, kierownik zespołu ds. pieczy zastępczej w Powiatowym Centrum Pomocy Rodzinie w Kartuzach.

Próby samobójcze to desperackie wołanie o pomoc.

- W przeanalizowanych przez nas przypadkach, nie ma takiego, który byłby jakąś próbą manipulacji. Wszystkie były niebezpieczne i gdyby nie szybka pomoc medyczna, zakończyłyby się śmiercią. Problem jest ogromny – podkreśla Dominika Sowa-Klejna.

Okres dojrzewania to trudny czas dla nastolatków!

Jak zaznaczają specjaliści, należy pamiętać o tym, że okres dojrzewania jest niezwykle trudnym czasem dla nastolatków, a ryzyko próby samobójczej jest wpisane w ten czas.

- To jest naturalne, że takie myśli się pojawią i niekoniecznie musi świadczyć to o chorobie. Nastolatki postępują impulsywnie, wszystko, co się wydarza w ich życiu, przeżywają stukrotnie bardziej niż osoby dorosły. I praktycznie rzecz, która z perspektywy osoby dorosłej, może wydawać się mało istotna, dla nastolatka już taka nie jest. A jeśli dotknie osobę, która ma np. zaniżoną samoocenę lub jest w trudnej sytuacji rodzinnej czy rówieśniczej, to faktycznie może zdarzać się tak, że jedynym rozwiązaniem dla niej może być odejście z tego świata. Należy pamiętać również o tym, że nastolatki fantazjują na temat swojej śmierci. Często nie zdają sobie sprawy z tego, że śmierć jest definitywnym rozwiązaniem – wyjaśnia Dominika Sowa-Klejna.

Jak dodaje, na Kaszubach mamy do czynienia z tzw. tradycyjnym modelem rodziny. I nie ma pomysłu, jak miałby wyglądać nowoczesny jej model.

- Często żyjemy w poczuciu, że dziecko jest własnością rodziców. W tradycji kaszubskiej można dopatrzyć się również tego, że rodzice uważają, że należy się im bezwarunkowa miłość i szacunek, co często nie działa w drugą stronę. Jest to trudne dla dzieci – akcentuje nasza rozmówczyni.

- Powoli zaczyna się problem młodzieży, która identyfikuje się jako LGBT. Przyznać się, w kaszubskiej rodzinie, że ktoś ma taką myśl, jest niezwykle trudne. Nie zawsze jednak takie myśli u nastolatków świadczą o tym, że są homoseksualne. Potrzebna jest jednak przestrzeń do swobodnej rozmowy na ten temat. Aby dzieci również tego rodzaju myśli, mogły powierzać rodzicom, czy przyjaciołom. Z tym mamy jeszcze duży problem. Wydaje mi się, że nasze społeczeństwo nie jest na to gotowe – przyznaje.

Jak dodaje, nastolatek musi mieć pewność, że nie wiadomo, co by się wydarzyło, może zadzwonić do rodziców, nawet w środku nocy.

- Powinien mieć poczucie bezpieczeństwa. Wiedzieć, że może zwrócić się o pomoc w każdej sytuacji. I tę pomoc uzyska. Początek zawsze jest w rodzinie. Jeśli jest rozmowa, wzajemne zrozumienie i szacunek, to naprawdę jest duża szansa, że wychowamy zdrowego nastolatka, który dobrnie do dorosłego życia i będzie zdrowym dorosłym. Bądźmy uważni, życzliwi, bądźmy przy dzieciach. Pomagajmy im przetrwać – apeluje Dominika Sowa-Klejna.

Zdrowie psychiczne jest ważne!

Niestety, jak jednym głosem podkreślają psychologowie i psychiatrzy, w naszym społeczeństwie wciąż nie ma szacunku do pomocy psychologicznej i psychiatrycznej. Jeśli dziecko zachoruje na zapalenie płuc, rodzic wie, że musi pójść z nim do lekarza. W przypadku problemów natury psychicznej, tak nie jest.

- Zdrowie psychiczne jest tak samo ważne, jak fizyczne. Tak samo trzeba o nie dbać – akcentuje Dominika Sowa-Klejna z Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Kartuzach.

O przyczynach samobójstw, jak i o tym, na jakie symptomy należy zwracać uwagę, by im zapobiec, rozmawialiśmy również z Anną Kuczkowską – kierownik Centrum Interwencji Kryzysowej w Kartuzach.

Jakie są najczęstsze przyczyny samobójstw wśród nastolatków, a jakie wśród osób dorosłych?

W obserwacji specjalistów Centrum interwencji Kryzysowej w Kartuzach, najczęstszymi przyczynami prób samobójczych wśród nastolatków są: poczucie samotności, brak satysfakcjonujących więzi rodzinnych tj. brak wsparcia w relacjach z bliskimi, brak poczucia zrozumienia, akceptacji i bezpieczeństwa w relacjach z rodzicami (np. przemoc w rodzinie). Kolejną przyczyną jest wykluczenie społeczne w sensie grupy rówieśniczej i wynikające z tego poczucie samotności. Jedną z częstych przyczyn podjęcia prób samobójczych jest poszukiwanie swojej tożsamości płciowej.

Dzieci z dysregulacją emocji, nieśmiałością lub nadwrażliwością zgłaszały fobiczne lub autokrytyczne myśli. Ma to znaczące powiązanie z niemożliwością praktykowania społecznego funkcjonowania w rówieśniczych kontaktach bezpośrednich.

Wśród osób dorosłych uwidaczniały się przyczyny związane z uzależnieniami i nieudanymi próbami zerwania z nałogiem oraz problemy związane z używaniem lub destrukcją w obszarze zachowań behawioralnych np. zadłużenie w wyniku gier hazardowych. Specjaliści w kontaktach z pacjentami dorosłymi zaobserwowali również takie symptomy jak depresja, poczucie bezsilności wobec sytuacji życiowej, życie w przemocy, czy innego rodzaju straty istotne dl osoby takie jak status społeczny, praca, zdrowie.

W jakiej grupie wiekowej, zawodowej lub sytuacji materialnej najczęściej dochodzi do samobójstw lub prób samobójczych?

Specjaliści tutejszego Centrum udzieli wsparcia osobom w wieku od 15 – 21 lat. Zgłaszały się też osoby w wieku od 30 lat. Jeśli chodzi o sytuację materialną, specjaliści nie zauważali wskaźnika materialnego. Osoby, które dokonywały samobójstw lub podejmowały próby samobójcze były w różnych sytuacjach materialnych, często też w stabilnych.

Na jakie symptomy zwracać uwagę wśród bliskich, by móc zapobiec próbom samobójczym?

Opierając się na doświadczeniach specjalistów to: zaburzenia snu, zmiana zachowań dotyczących codziennych aktywności (rezygnacja z zajęć dotąd wykonywanych), izolowanie się od pozostałych domowników, sygnalizowanie złego samopoczucia, labilność w podejmowaniu decyzji, zobojętnienie, zmiana sposobu ubierania (np. zakrywanie rąk), werbalizowanie chęci odebrania sobie życia, fantazjowanie o śmierci, zaburzenia snu czy odżywiania, zmiana wagi ciała, brak odczuwania satysfakcji, radości (nawet z ulubionych zajęć czy pasji).

Jakie kroki należy podjąć, gdy ktoś przyznaje, że ma myśli samobójcze?

Zaproponować kontakt ze specjalistą psycholog/psychoterapeuta/psychiatra (poradnie zdrowia psychicznego, poradnie psychiatryczno-psychoterapeutyczne, poradnie leczenia uzależnień, centrum interwencji kryzysowej), ewentualnie gdy istnieje realne ryzyko popełnienia samobójstwa wezwanie pogotowia psychiatrycznego i umieszczenie osoby na oddziale w szpitalu psychiatrycznym. Z osobą należy rozmawiać delikatnie, nie zostawiać bez opieki, nie negować, nie podważać i nie wyśmiewać tego co mówi, nie bagatelizować problemu, nie pocieszać i nie doradzać. Zadawać pytania otwarte o to czego potrzebuje, jak możemy pomóc, uważnie słuchać tego co mówi i jasno deklarować, że zależy nam na tym aby pomóc i że może liczyć na nasze wsparcie.

Z pozycji najbliższych i rodziny na pewno wysłuchanie danej osoby, zaakceptowanie jej subiektywnego odczuwania bólu, próba zrozumienia trudności, które przeżywa zamiast zaprzeczania lub pocieszania, jak np. „Wszystko będzie dobrze”, „Życie jest piękne”. Osoba nie powinna zostać sama ze swoim problemem, trzeba okazać zainteresowanie, wspólnie poszukać form pomocy, które będą dla takiej osoby akceptowalne. Najlepiej zmotywować taką osobę do współpracy ze specjalistą, który pomoże ustalić hierarchię problemów i zaplanować kolejne działania. Warto zaangażować członków z rodziny, bliskich którzy wydają się istotni dla danej osoby.