Dożynki w okresie międzywojennym na Kaszubach

INFO KĄCIK HISTORYCZNY: Dożynki od wieków stanowią jedno z najważniejszych świąt w kulturze ludowej – moment wdzięczności za plony, ale też radosne świętowanie wspólnoty. Na Kaszubach szczególną rangę zyskały w okresie międzywojennym, kiedy w Borkowie w 1933 roku odbyły się pierwsze powiatowe dożynki, a trzy lata później Kartuzy gościły wielką uroczystość z udziałem władz wojewódzkich i duchowieństwa. O tym, jak wyglądały te wydarzenia i jakie miały znaczenie dla lokalnej społeczności, przypomina w swoim opracowaniu historyk Andrzej Borzestowski, sięgając do relacji ówczesnej prasy pomorskiej.

Dożynki - święto plonów, ludowe święto połączone z obrzędem dziękczynienia za zebrane plony i ciężką pracę rolników. W 1933 roku odbyły się pierwsze dożynki powiatowe, a w 1936 roku dożynki trzech powiatów kaszubskich z udziałem wojewody pomorskiego p. Wł. Raczkiewicza. Opis dożynek z 1933 i 1936 roku na podstawie ówczesnej prasy pomorskiej [pisownia oryginalna].

Dożynki powiatowe w Borkowie pod Kartuzami  - 1933 rok

Po raz pierwszy na Kaszubach odbyły się w niedzielę - 27 sierpnia 1933 roku w Borkowie Kartuskim dożynki powiatowe, zorganizowane na szerszą skalę. Sprzyjająca pogoda zwabiła dużo publiczności z Kartuz, powiatu, Gdyni, Gdańska i Kościerzyny. Olbrzymi teren schroniska narciarskiego został zapełniony publicznością. Wśród gości można było zauważyć wicewojewodę pomorskiego p. Seydlitza z Torunia., starostę kartuskiego. Czarnockiego... Uroczystości rozpoczęły się z dwugodzinnym opóźnieniem. Przed domem Stanicy harcerskiej ustawił się pochód dożynkowy, gdzie odbyło się uroczyste wręczenie wieńców dożynkowych przedstawicielom władz. W imieniu żniwairzy przemówił rolnik p. Żabiński z Żukowa, wręczając p. wicewojewodzie piękny wieniec ze zbóż i kwiatów. Następnie kolejno składały się wieńce i zyczenia dolegacje w strojach kaszubskich z całego powiatu. Były przemówienia a na zakończenie tcyh uroczystości rozpoczęła sie zabawa ludowa, loteria fantowa, strzelanie do tarczy itp. Był koncert orkiestry Marynarki Wojennej w Gdyni. 

Kartuzy. Zaproszenie p. wojewody na dożynki - 1936 roku

W czasie swego piątkowego pobytu w Gdyni p. wojewoda pomorski przyjął delegację powiatu kartuskiego, która zaprosiła go na dożynki do Kartuz. Pan wojewoda zaproszenie ptzyjął i przybędzie na dożynkową imprezę. 

Niedziela. 6 września 1936 roku minęła w stolicy "Kaszubskiej Szwajcarii" pod znakiem "Dożynek Kaszubskich", zorganizowanych przez zarządy powiatowe T.R. P. trzech powiatów kaszubskich. Miasto na uroczystość przybrało odświętny wygląd i zgromadziło bardzo dużo ludności z Kaszub, Wybrzeża i Gdańska. Na dożynki przybyli najwyżsi dygnitarze Pomorza - p. wojewoda Wł. Raczkiewicz i ks. biskup Dominik z Pelplina. Znanych dostojników przywitay przez bramą triumfalną dziewczynki wręczając wiązanki kwiatów. 

W imieniu organizatorów przywitał dostojników prezes powiatowy T.R.P [Towarzystwo Rolnicze Powiatowe] p. Ptasch z Wyczechowa i storosta kartuski p. Czarnocki. Uroczystość dożynek rozpoczęła się o godzinie 10. masza świętą polową na miejskim stadionie, dokąd przeniesiono obchód dożynek z powodu niepewnej pogody. Mszę świętą celebrował ks. biskup Dominik. Podniosłe kazanie wygłosił ks. prałat dr Bieszk z Pelplina. Po mszy ks. biskup Dominik poświęcił uroczyści liczne wieńce poszczególnych delegacji. Ze stadionu dostojni goście udali się do gmachu gimnazjum na wystawę wyrobów kaszubskich. Aktu otwarcia dokonał p. wojewoda. Po zwiedzeniu wyrobów kaszubskich - ceramiki, haftów, dostojnicy wyjechali na zwiedzanie Chmielna. 

O godzinie 14. wyruszył z Rynku pochód dożynkowy, kierując się ku bramom stadionu. Na czele kroczyła orkiestra Marynarki Wojennej z Gdyni. 

O godzinie 14.20 przybyli na stadion powitani marszem przedstawiciele władz i duchowieńca - zajmując miejsce na trybunie. Rozpoczęła się właściwa uroczystość dożynkowa. Przed trybunę p. wojewody podszedł starosta dożynkowy p. nauczyciel Gransicki z Garcza z pierwszą przodownicą p. M. Łebińską i wygłosił przemówienie powitalne, podkreślając o wierności i przywiązaniu ludności kaszubskiej do Polski. Był hymn kaszubski i piosenki w wykonaniu chóru "Cecylia". Następnie przystąpiono do składania wieńców dożynkowych panu wojewodzie jako gospodarzowi. Poszczególne grupy podchodziły pod trybunę. Wręczanie wieńców dokonywali przodownicy, którzy w imieniu swych grup wygłaszali życzenia, były tańce kaszubskie i przyśpiewki. Następnie delegacje trzech powiatów złożyły p. wojewodzie wieniec ogólny. Życzenia wypowiedziała p. Łebińska. 

Starosta dożynkowy p. Gransicki wręczył  wojewodzie bochenek chleba. Pan Necel z Chmielna podarował gospodarzowi gliniany dzban kaszubski. Po tej ważnej ceremonii p. wojewoda wygłosił przemówienie, kończąc okrzykiem na cześć Kaszubów. Orkiestra odegrała hymn. Były nagrody i dyplomy - lista długa - 1 nagrodę otrzymało Kółko Rolnicze - Banino, 2 nagrodę Kółko Rolnicze Luzino.... Defiladą nagrodzonych zakończono dożynki. Po oficjalnej uroczystości zabawa, gry, strzelanie Barctwa Kurkowego. 

opracował Andrzej Borzestowski

"Jeżeli możesz podnieść książkę, możesz podnieść cały świat"

P.S. Żarty Gazeta Kartuska 1938 roku

1/ Nasze dzieci: Mała Anusia bawi się w gościenie u babci na wsi. Po raz pierwszy widzi w ogrodzie pawia. Leci wzruszona do domu i woła: "Babciu chodź prędko, kura zakwitła."

2/ W więzieniu: Naczelnik więzienia do niesfornego więźnia: Zachowujecie się tak skandalicznie, że jeżeli się nie poprawicie, to wyrzucę waz z więzienia na zbity pysk.

3/ Odciął się: Gospodarz: Czemu te krwoy stoja tyle czasu w wodzie? - Ażeby im w to gorące mleko się nie zsiadło.